تأثیر ورزش بر خلقوخو چگونه با تغییرات شیمیایی مغز ارتباط دارد؟
تأثیر ورزش بر خلقوخو سالهاست مورد توجه دانشمندان حوزه روانشناسی و علوم اعصاب قرار دارد. پژوهشی جدید نشان میدهد اگرچه انواع مختلف فعالیتهای بدنی مانند ورزش هوازی، یوگا و حرکات کششی میتوانند احساس اضطراب و هیجانات منفی را کاهش دهند، اما همه ورزشها تأثیر یکسانی بر فرایندهای زیستی بدن ندارند.
این مطالعه که در مجله Psychoneuroendocrinology منتشر شده، نشان میدهد فعالیتهای ورزشی مختلف از مسیرهای متفاوتی بر مغز و بدن اثر میگذارند. بهویژه، تمرینات هوازی با شدت متوسط که ضربان قلب را افزایش میدهند، میتوانند باعث آزاد شدن برخی مولکولهای زیستی مرتبط با تنظیم خلقوخو شوند.
تأثیر ورزش بر خلقوخو؛ ورزش چگونه مواد شیمیایی مفید در بدن را فعال میکند؟
هنگام فعالیت بدنی، بدن مجموعهای از واکنشهای فیزیولوژیک را آغاز میکند. یکی از این واکنشها، آزاد شدن مولکولهایی به نام اگزرکاینها (Exerkines) است.
این مولکولها توسط بافتهای بدن هنگام ورزش وارد جریان خون میشوند و پیامهایی را در سراسر بدن منتقل میکنند. پژوهشگران برای درک بهتر ارتباط ورزش با سلامت روان، به بررسی دو گروه مهم از این مواد پرداختهاند:
- اندوکانابینوئیدها (Endocannabinoids) مانند AEA و 2-AG که در تنظیم درد، خلقوخو و پاسخ بدن به استرس نقش دارند.
- پروتئین BDNF یا عامل نوروتروفیک مشتق از مغز که به حفظ سلولهای عصبی و ایجاد ارتباطات جدید میان نورونها کمک میکند.
برخی از این مواد با احساس خوشایندی که پس از ورزش ایجاد میشود و گاهی به آن «سرخوشی دونده» گفته میشود، مرتبط دانسته شدهاند.
تأثیر ورزش بر خلقوخو؛ مقایسه ورزش هوازی و یوگا برای بهبود خلقوخو
برای بررسی دقیقتر تأثیر ورزش بر خلقوخو، گروهی از پژوهشگران به رهبری جان لری از دانشکده پزشکی دل در دانشگاه تگزاس در آستین، ۸۸ فرد جوان را مورد مطالعه قرار دادند.
شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند:
- گروه ورزش هوازی که دو جلسه ۳۰ دقیقهای دوچرخه ثابت انجام داد.
- گروه تمرینات ذهن و بدن که شامل یوگا و حرکات کششی بود.
در جلسات ورزش هوازی، یک تمرین با شدت متوسط انجام شد که ضربان قلب افراد را به حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد حداکثر توان آنها رساند. جلسه دیگر با شدت پایینتر انجام شد.
در گروه یوگا، افراد یک تمرین آرام شامل تمرکز ذهنی، توجه به تنفس و آرامسازی انجام دادند. همچنین یک جلسه حرکات کششی ساده بدون تمرکز ذهنی انجام شد.
پژوهشگران قبل و بعد از تمرین، میزان اضطراب، احساسات مثبت و منفی و همچنین تغییرات زیستی خون افراد را بررسی کردند.
تأثیر ورزش بر خلقوخو؛ ورزش شدیدتر چه تغییری در مواد شیمیایی بدن ایجاد میکند؟
نتایج نشان داد تنها جلسه دوچرخهسواری با شدت متوسط توانست سطح یکی از اندوکانابینوئیدها به نام AEA را در خون افزایش دهد.
این تغییر در تمرینات سبکتر مانند یوگا، حرکات کششی یا دوچرخهسواری کمفشار مشاهده نشد.
همچنین پژوهشگران تغییری در ماده 2-AG یا سطح پروتئین BDNF در هیچیک از فعالیتهای بررسیشده مشاهده نکردند. این نتیجه با برخی مطالعات قبلی که افزایش سریع BDNF پس از ورزش را گزارش کرده بودند، متفاوت بود.
دانشمندان احتمال میدهند مدت زمان تمرین یا شدت آن میتواند در میزان آزاد شدن این مواد نقش داشته باشد.
همه ورزشها میتوانند اضطراب را کاهش دهند
با وجود تفاوت در تغییرات شیمیایی بدن، نتایج نشان داد تقریباً تمام فعالیتهای بررسیشده اثر روانی مثبتی داشتند.
هر چهار نوع فعالیت، یعنی ورزش هوازی شدیدتر، ورزش هوازی سبک، یوگا و حرکات کششی، باعث کاهش احساسات منفی و اضطراب لحظهای در شرکتکنندگان شدند.
همچنین ورزش متوسط، یوگا و حرکات کششی باعث افزایش احساسات مثبت شدند. تنها دوچرخهسواری با شدت پایین نتوانست افزایش قابل توجهی در احساس مثبت ایجاد کند.
این نتایج نشان میدهد برای بهبود فوری حال روحی، تنها حرکت دادن بدن اهمیت دارد و لزوماً همیشه به تمرینات سخت نیاز نیست.
آیا ورزش میتواند حافظه را تقویت کند؟
پژوهشگران در این مطالعه علاوه بر بررسی خلقوخو، تأثیر ورزش بر حافظه را نیز آزمایش کردند.
شرکتکنندگان پیش از ورزش تصاویری را مشاهده کردند و یاد گرفتند برخی تصاویر با احتمال دریافت یک شوک خفیف فیزیکی مرتبط هستند. پس از تمرین، توانایی آنها در یادآوری این ارتباطها بررسی شد.
با وجود تغییرات شیمیایی مشاهدهشده در بدن، پژوهشگران ارتباط مستقیمی میان سطح اندوکانابینوئیدها یا BDNF و عملکرد حافظه پیدا نکردند.
آنها احتمال میدهند زمان کوتاه میان یادگیری و آزمایش حافظه، اجازه نداده باشد فرایند تثبیت حافظه بهطور کامل شکل بگیرد؛ زیرا تثبیت واقعی خاطرات معمولاً طی روزها اتفاق میافتد.
تأثیر ورزش بر خلقوخو؛ اهمیت این پژوهش برای سلامت روان
نتایج این مطالعه نشان میدهد تأثیر ورزش بر خلقوخو فقط به یک نوع خاص از تمرین محدود نیست. فعالیتهای مختلف میتوانند از طریق مسیرهای متفاوت، احساس اضطراب را کاهش داده و وضعیت روحی را بهتر کنند.
با این حال، ورزشهایی که ضربان قلب را بیشتر افزایش میدهند، ممکن است نقش ویژهای در فعال کردن برخی مواد شیمیایی مرتبط با احساس خوب داشته باشند.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند مطالعات آینده روی افراد مسنتر و افراد دارای مشکلات روانی مانند افسردگی یا اختلال اضطراب انجام شود تا مشخص شود چه نوع فعالیتی برای هر گروه بیشترین فایده را دارد.
منبع
