هوش هیجانی زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟
هوش هیجانی زنان و مردان موضوع پژوهشی گستردهای بوده است که نتایج آن نشان میدهد زنان بهطور میانگین در برخی جنبههای هوش هیجانی امتیاز بالاتری کسب میکنند. این مطالعه با مرور نزدیک به سه دهه پژوهش، از سال ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۳، دادههای مربوط به بیش از ۶۰۰ هزار نفر در ۷۶ کشور را بررسی کرده است. یافتهها نشان میدهند برتری میانگین زنان عمدتاً به توانایی تشخیص، درک و مدیریت احساسات دیگران مربوط میشود؛ مهارتی که در روابط شخصی و محیط کار اهمیت دارد. بااینحال، این نتایج به معنای برتری همه زنان بر همه مردان نیست و پژوهشگران تأکید میکنند که هوش هیجانی مهارتی آموختنی است که میتوان آن را در افراد، فارغ از جنسیت، تقویت کرد.
هوش هیجانی به توانایی شناخت، درک و تنظیم احساسات خود و دیگران گفته میشود. این توانایی به افراد کمک میکند احساسات اطرافیان را بهتر تشخیص دهند، علت واکنشهای عاطفی را درک کنند و در موقعیتهای دشوار پاسخ مناسبتری داشته باشند.
برای مثال، تشخیص ناراحتی همکار پس از نادیده گرفته شدن نظرش در یک جلسه، آرام کردن یک اختلاف یا فهمیدن اینکه دوستی به حمایت عاطفی نیاز دارد، از جمله موقعیتهایی هستند که هوش هیجانی در آنها نقش دارد.
چرا زنان بهطور میانگین هوش هیجانی بالاتری دارند؟
پژوهشگران هنوز نمیتوانند نقش عوامل زیستی و هورمونی را بهطور کامل رد کنند؛ اما دو الگو در دادههای این مطالعه نشان میدهد که تفاوتهای مشاهدهشده احتمالاً فقط به عوامل زیستی مربوط نیستند.
نخست اینکه تفاوت هوش هیجانی میان دختران و پسران در کودکی بسیار کمتر از تفاوت مشاهدهشده میان زنان و مردان بزرگسال است. دوم اینکه این فاصله در طول دوره تقریباً سهدههای بررسیشده کاهش یافته است.
این الگوها با این احتمال سازگارند که تجربههای زندگی و یادگیری اجتماعی در شکلگیری مهارتهای هیجانی نقش داشته باشند. البته دادههای این پژوهش بهتنهایی نمیتوانند علت دقیق این تفاوتها را مشخص کنند.
نقش تربیت در شکلگیری هوش هیجانی زنان و مردان
یکی از توضیحهای احتمالی برای تفاوت هوش هیجانی زنان و مردان، شیوههای متفاوت تربیت دختران و پسران است.
پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که والدین معمولاً هنگام صحبت با دختران، از واژگان بیشتری برای بیان احساسات استفاده میکنند و بیشتر آنها را به فکر کردن درباره هیجانهایشان و بیان کردن این احساسات تشویق میکنند.
در مقابل، پسران بیشتر به سمت کنترل احساسات از طریق سرکوب آنها هدایت میشوند. درحالیکه از دختران بیشتر انتظار میرود احساسات خود را بررسی کنند و درباره آنها با دیگران صحبت کنند.
این تفاوت در تجربههای دوران رشد ممکن است به دختران فرصت بیشتری بدهد تا تشخیص احساسات دیگران و پاسخ دادن به نیازهای عاطفی آنها را تمرین کنند.
به بیان ساده، همانطور که یادگیری یک زبان یا نواختن ساز به تمرین مداوم نیاز دارد، مهارتهای هیجانی نیز میتوانند با تجربه و تکرار تقویت شوند.
هوش هیجانی زنان و مردان؛ آیا هوش هیجانی مهارتی آموختنی است؟
یکی از یافتههای امیدوارکننده در این زمینه آن است که هوش هیجانی لزوماً ویژگی ثابتی نیست که افراد از ابتدا با سطح مشخصی از آن متولد شوند.
بر اساس یک فراتحلیل در سال ۲۰۱۹ که نتایج ۵۸ مطالعه را بررسی کرد، هوش هیجانی را میتوان آموزش داد و تقویت کرد. در آن بررسی، جنسیت ظاهراً تأثیر تعیینکنندهای بر میزان اثربخشی آموزش مهارتهای هوش هیجانی نداشت.
این یافته نشان میدهد که مردان نیز میتوانند با یادگیری و تمرین، توانایی بیشتری در شناخت احساسات دیگران و پاسخ مناسب به آنها پیدا کنند.
تقویت این مهارتها میتواند در موقعیتهای مختلف، از مذاکره گرفته تا تعاملات محیط کار، اهمیت داشته باشد. بنابراین، تفاوت میانگین مشاهدهشده میان زنان و مردان نباید به این برداشت منجر شود که توانایی همدلی یا درک احساسات دیگران مختص یک جنسیت است.
هوش هیجانی زنان و مردان؛ چرا برتری زنان در هوش هیجانی میتواند به یک مسئولیت تبدیل شود؟
نویسندگان مقاله معتقدند یکی از پیامدهای مهم این یافتهها، نحوه برخورد جامعه با مهارتهای هیجانی زنان است.
اگر توانایی زنان در مدیریت احساسات دیگران بهجای آنکه مهارتی آموختنی تلقی شود، بخشی طبیعی و بدیهی از هویت آنها فرض شود، ممکن است از آنان انتظار برود همیشه مسئول آرام کردن اختلافها و حمایت عاطفی از دیگران باشند.
این مسئله در محیط کار بهخوبی دیده میشود. افرادی که در کاهش تنش میان همکاران، حمایت از اعضای پراسترس تیم و حل اختلافها مهارت دارند، به حفظ عملکرد گروه کمک میکنند؛ اما این تلاشها اغلب در ارزیابی عملکرد شغلی آنها به رسمیت شناخته نمیشود.
در نتیجه، تواناییای که میتواند یک نقطه قوت باشد، به مسئولیتی نانوشته تبدیل میشود که نه لزوماً پاداشی دارد و نه بهطور منصفانه میان اعضای گروه تقسیم میشود.
این مسئله فقط به محیط کار محدود نیست. در روابط دوستانه و خانوادگی نیز ممکن است یک نفر همیشه مسئول پیگیری حال دیگران، تشخیص ناراحتی آنها و ایجاد آرامش در موقعیتهای دشوار باشد؛ مسئولیتی که به دلیل طبیعی و آسان به نظر رسیدن، کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
هوش هیجانی زنان و مردان؛ چگونه میتوان از مهارتهای هوش هیجانی بهتر استفاده کرد؟
بر اساس دیدگاه نویسندگان، دو تغییر میتواند به استفاده بهتر از این مهارتها کمک کند.
نخست، سازمانها باید تلاشهای مربوط به مدیریت تنش و حمایت عاطفی از همکاران را به رسمیت بشناسند و در ارزیابی عملکرد و تصمیمهای مربوط به ارتقای شغلی در نظر بگیرند.
دوم، آموزش مهارتهای هیجانی باید برای همه کارکنان فراهم شود، نه اینکه مسئولیت آن بهطور ضمنی بر دوش گروه خاصی قرار گیرد.
در روابط خانوادگی و دوستانه نیز توجه به این موضوع اهمیت دارد که حمایت عاطفی و رسیدگی به احساسات دیگران، مسئولیت مشترکی است.
در مجموع، پژوهش درباره هوش هیجانی زنان و مردان نشان میدهد زنان بهطور میانگین در برخی تواناییهای مرتبط با احساسات دیگران امتیاز بالاتری دارند؛ اما این تفاوت نه در همه افراد یکسان است و نه الزاماً تغییریناپذیر. از آنجا که هوش هیجانی قابل یادگیری است، فراهم کردن فرصت تمرین برای همه افراد میتواند به تقویت این مهارتها کمک کند؛ بدون آنکه توانایی زنان به انتظاری دائمی و مسئولیتی نابرابر تبدیل شود.
