هورمونهای جنسی مردانه و آسم؛ ارتباطی تازه میان هورمونها، اعصاب و سیستم ایمنی
آسم یکی از بیماریهای مزمن تنفسی شایع در جهان است که باعث التهاب راههای هوایی، تنگی نفس، خسخس سینه و سرفههای دورهای میشود. اکنون یک پژوهش جدید نشان میدهد هورمونهای جنسی مردانه و آسم ممکن است ارتباطی مهم داشته باشند؛ زیرا هورمونهایی مانند آندروژنها میتوانند با تقویت شبکههای عصبی ریه، شدت التهاب ناشی از واکنشهای آلرژیک را کاهش دهند.
دانشمندان سالها متوجه شده بودند که الگوی ابتلا به آسم در زنان و مردان در طول زندگی تغییر میکند. در دوران کودکی، آسم در پسران شایعتر است، اما پس از بلوغ، این روند تغییر کرده و آسم در دختران نوجوان و زنان بیشتر و گاهی شدیدتر میشود. مطالعه جدید تلاش کرده است دلیل این تفاوت را از زاویهای تازه بررسی کند.
هورمونهای جنسی مردانه و آسم؛ هورمونهای جنسی مردانه چگونه شدت آسم را کاهش میدهند؟
پژوهشگران برای بررسی اثر هورمونهای مردانه، موشهای جوان را در معرض ماده حساسیتزای موجود در گردوغبار خانه قرار دادند؛ عاملی که میتواند واکنشهایی مشابه آسم آلرژیک در انسان ایجاد کند.
نتایج نشان داد موشهای نر جوان نسبت به موشهای ماده التهاب ریوی کمتری داشتند. بررسیهای بیشتر نشان داد این محافظت به دلیل تأثیر مستقیم هورمونهای مردانه بر سلولهای ایمنی نیست، بلکه از طریق تقویت ارتباط میان اعصاب و ریه اتفاق میافتد.
آندروژنها، گروهی از هورمونهای جنسی مردانه، باعث فعال شدن مسیرهایی شدند که رشد و توسعه اعصاب سمپاتیک در ریه را افزایش میدهند. این اعصاب سپس مادهای به نام نوراپینفرین آزاد میکنند که مانند یک ترمز عمل کرده و فعالیت بیش از حد سلولهای ایمنی و التهاب را کاهش میدهد.
هورمونهای جنسی مردانه و آسم؛ تغییرات آسم پس از بلوغ چه ارتباطی با هورمونها دارد؟
پزشکان مدتهاست یک الگوی متفاوت در آسم کودکان و بزرگسالان مشاهده کردهاند. پیش از بلوغ، پسران بیشتر در معرض آسم قرار دارند، اما پس از افزایش هورمونهای جنسی، میزان و شدت آسم در مردان کاهش پیدا میکند؛ در حالی که در زنان نوجوان و بزرگسال، این بیماری میتواند شایعتر و شدیدتر شود.
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران در موشهای نر تولید هورمونهای جنسی را متوقف کردند. پس از حذف این هورمونها، موشهای نر دیگر همان محافظت قبلی را نداشتند و التهاب شدیدتری در ریه آنها ایجاد شد.
همچنین تزریق تستوسترون به این موشها توانست التهاب ریه را کاهش دهد؛ موضوعی که نشان میدهد هورمونهای مردانه نقش مهمی در تنظیم این واکنشها دارند.
هورمونهای جنسی مردانه و آسم؛ نقش سیستم عصبی در محافظت ریه در برابر التهاب
یکی از مهمترین یافتههای این تحقیق، کشف نقش سیستم عصبی در کنترل آسم بود. دانشمندان دریافتند هورمونهای مردانه باعث فعال شدن ژنهایی میشوند که با رشد و توسعه اعصاب مرتبط هستند.
در دوران بلوغ، افزایش آندروژنها به گیرندههای موجود روی اعصاب سمپاتیک ریه متصل میشود و باعث شکلگیری شبکه عصبی گستردهتر در ریههای مردان میشود.
این شبکه عصبی قویتر، با آزاد کردن نوراپینفرین، پیامهایی به سلولهای ایمنی ارسال میکند تا تولید مواد التهابزا را کاهش دهند. در نتیجه، واکنش آلرژیک و التهاب راههای هوایی کمتر میشود.
هورمونهای جنسی مردانه و آسم؛ یافتههای جدید چه کمکی به درمان آسم میکند؟
محققان معتقدند این مطالعه نشان میدهد آسم تنها نتیجه فعالیت سیستم ایمنی نیست، بلکه تعامل پیچیدهای میان هورمونها، اعصاب و سلولهای دفاعی بدن دارد.
شناخت این مسیر جدید میتواند در آینده به طراحی روشهای درمانی بهتر کمک کند؛ بهویژه درمانهایی که بتوانند مسیرهای عصبی یا هورمونی مرتبط با التهاب ریه را هدف قرار دهند.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند هنوز مشخص نیست آیا همین سازوکار دقیقاً در انسان نیز وجود دارد یا خیر. مرحله بعدی تحقیقات باید بررسی این مسیر در انسانها و مطالعه تغییرات آن از دوران کودکی تا بزرگسالی باشد.
آسم؛ بیماری شایعی که نیاز به شناخت دقیقتر دارد
آسم میتواند در هر سنی ایجاد شود و علائمی مانند تنگی نفس، سرفه، خسخس سینه و احساس فشار در قفسه سینه ایجاد کند. بر اساس دادههای ارائهشده در این پژوهش، در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۶۳ میلیون نفر در جهان به آسم مبتلا بودند و بیش از ۴۴۲ هزار نفر جان خود را بر اثر این بیماری از دست دادند.
یافتههای جدید درباره هورمونهای جنسی مردانه و آسم نشان میدهد تفاوتهای زیستی میان زنان و مردان میتواند نقش مهمی در نحوه شکلگیری و شدت بیماریها داشته باشد.
