ناشتایی قبل از آزمایش خون یکی از توصیههای رایج در بسیاری از آزمایشهای پزشکی است و معمولاً از بیمار خواسته میشود ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از نمونهگیری چیزی نخورد و جز آب، نوشیدنی دیگری مصرف نکند. بااینحال، یک مطالعه جدید نشان میدهد که برای طیف گستردهای از آزمایشهای معمول، این محدودیت ممکن است تأثیر قابلتوجهی بر نتایج نداشته باشد.
البته این یافتهها به این معنا نیست که بیماران باید دستور پزشک یا آزمایشگاه را نادیده بگیرند. نتایج مطالعه بیشتر نشان میدهد که شاید زمان آن رسیده باشد درباره الزام یکسان برای ناشتایی پیش از همه آزمایشهای خون بازنگری شود و شرایط هر آزمایش بهطور جداگانه در نظر گرفته شود.
چرا ناشتایی قبل از آزمایش خون رایج شد؟
قواعد مربوط به ناشتایی با این نگرانی شکل گرفت که خوردن و آشامیدن پیش از آزمایش بتواند دقت برخی اندازهگیریهای خونی را کاهش دهد. بعضی از شاخصهای بدن واقعاً تحت تأثیر مصرف غذا قرار میگیرند و تغییرات ایجادشده میتواند در تفسیر نتایج آزمایش مؤثر باشد.
به همین دلیل، پزشکان بهتدریج توصیه کردند بیماران پیش از نمونهگیری بین ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشند. این رویه در ابتدا بیشتر برای آزمایشهای مربوط به چربی خون و گلوکز شکل گرفت، اما بعدها بهصورت پیشفرض برای طیف گستردهتری از آزمایشها مورد استفاده قرار گرفت.
با وجود رواج این روش، شواهد درباره مدت زمان بهینه ناشتایی برای همه آزمایشها یکسان نیست. بخش قابلتوجهی از پژوهشهای قبلی نیز بر آزمایشهای چربی خون متمرکز بوده و درباره شاخصهایی مانند آنزیمهای کبدی، آنزیمهای پانکراس، شاخصهای خونی، هورمونها و ویتامینها اطلاعات کمتری وجود داشته است.
مطالعه درباره ناشتایی قبل از آزمایش خون چه میگوید؟
پژوهشگران به سرپرستی سونگهوان شین، پزشک طب آزمایشگاهی در مرکز پزشکی آسان دانشگاه اولسان در سئول، دادههای آزمایشگاهی مربوط به سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ را بررسی کردند.
این مطالعه یک پژوهش مقطعی گذشتهنگر بود که در یک بیمارستان دانشگاهی ۶۷۰ تختخوابی انجام شد. شرکتکنندگان، بیماران بزرگسال سرپایی بودند که مدت ناشتایی آنها پیش از آزمایش خون ثبت شده بود.
محققان افراد را بر اساس مدت ناشتایی به سه گروه تقسیم کردند: کمتر از ۸ ساعت، ۸ تا ۱۲ ساعت و بیشتر از ۱۲ ساعت.
در مجموع، دادههای بیش از ۱۰۱ هزار بیمار و بیش از ۹.۷ میلیون نتیجه آزمایش بررسی شد. پژوهشگران به دنبال تفاوتهایی بودند که از محدودههای مشخصشده برای عملکرد تحلیلی آزمایشها فراتر بروند.
ناشتایی فقط روی تعداد محدودی از شاخصها اثر داشت
از میان ۱۲۱ شاخص مورد بررسی، تنها ۱۰ شاخص با تفاوتهایی مرتبط بودند که از معیارهای تعیینشده فراتر میرفتند.
ناشتایی در چند مورد مشخص اهمیت بیشتری داشت. از جمله این شاخصها میتوان به گلوکز، تریگلیسرید، گاماگلوتامیل ترانسفراز و لیپاز اشاره کرد. سطح این مواد در افرادی که کمتر از هشت ساعت ناشتا بودند، بالاتر بود.
اما در بسیاری از شاخصهای دیگر، نتایج نشان داد که ناشتا بودن هشت ساعت یا بیشتر ممکن است تأثیر قابلتوجهی نداشته باشد. به همین دلیل، پژوهشگران بر استفاده از الزامات ناشتایی متناسب با هر شاخص آزمایشگاهی، بهجای یک قانون یکسان برای همه آزمایشها، تأکید کردند.
آیا ناشتایی بیش از ۱۲ ساعت فایده بیشتری دارد؟
یکی از نکات مهم مطالعه این بود که ناشتایی طولانیتر ظاهراً مزیت قابلتوجهی برای هیچیک از آزمایشهای بررسیشده ایجاد نکرد.
نویسندگان مطالعه گزارش کردند که ناشتایی کوتاهمدت در بیشتر آزمایشهای معمول تأثیر محدودی دارد و ناشتایی بیش از ۱۲ ساعت نیز با تفاوت معنادار بیشتری در هیچیک از شاخصهای مورد بررسی همراه نبود.
این یافته میتواند اهمیت عملی داشته باشد؛ زیرا ناشتایی طولانی ممکن است برای برخی بیماران دشوار باشد و در صورت استفاده غیرضروری، فشار بیشتری به فرایند انجام آزمایش وارد کند.
ناشتایی قبل از آزمایش خون؛ آیا باید قبل از آزمایش خون غذا خورد؟
نتایج این مطالعه درباره ناشتایی قبل از آزمایش خون به معنای کنار گذاشتن فوری دستورهای مربوط به ناشتایی نیست. خود پژوهشگران نیز تأکید دارند که یافتهها بهتنهایی برای تغییر استانداردهای فعلی کافی نیستند.
بااینحال، نتایج شواهد قابلتوجهی برای بازنگری در رویکرد سنتی فراهم میکنند. به نظر میرسد بهجای اینکه برای تمام آزمایشهای خون یک قانون ثابت مانند ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی تعیین شود، بهتر است حساسیت هر شاخص آزمایشگاهی به مصرف غذا بهصورت جداگانه در نظر گرفته شود.
در یک یادداشت همراه مطالعه نیز متخصصان بیوشیمی بالینی اعلام کردند که این پژوهش از شواهد فزایندهای حمایت میکند که نشان میدهند ناشتایی پیش از نمونهگیری خون در بسیاری از موارد ممکن است ضروری نباشد.
با وجود این، تا زمانی که دستورالعملهای پزشکی تغییر نکردهاند، بیماران باید همچنان دستور پزشک یا آزمایشگاه را رعایت کنند. پژوهش جدید بیشتر نشان میدهد که ناشتایی قبل از آزمایش خون شاید برای همه آزمایشها به یک اندازه ضروری نباشد و بررسی دقیقتر این موضوع میتواند به ایجاد دستورالعملهای منعطفتر و متناسب با نوع آزمایش کمک کند.
