مطالعهای بزرگ درباره فیلترهای هوای HEPA و عفونتهای تنفسی چه نشان داد؟
در دوران همهگیری کووید-۱۹، استفاده از فیلترهای هوای HEPA و عفونتهای تنفسی به یکی از راهکارهای پیشنهادی برای کاهش انتشار ویروسها تبدیل شد. بسیاری از مدارس، مراکز درمانی و خانههای سالمندان به دستگاههای تصفیه هوا مجهز شدند، زیرا این فیلترها توانایی حذف بیش از ۹۹.۹ درصد ذرات بسیار کوچک موجود در هوا را دارند. با این حال، یک مطالعه بزرگ در بریتانیا نشان داده است که این فیلترها در شرایط واقعی زندگی، تأثیر قابل توجهی در کاهش ابتلا به بیماریهای تنفسی ویروسی ندارند.
این پژوهش که با حمایت مؤسسه ملی تحقیقات سلامت و مراقبت بریتانیا انجام شد، بررسی کرد آیا استفاده از فیلترهای HEPA در مراکز نگهداری سالمندان میتواند میزان عفونتهای تنفسی را کاهش دهد یا خیر.
بررسی فیلترهای HEPA در ۹۱ مرکز نگهداری سالمندان
در این مطالعه، ۹۱ مرکز نگهداری سالمندان در بریتانیا مورد بررسی قرار گرفتند. در ۴۷ مرکز، دستگاههای مجهز به فیلتر HEPA در فضاهای عمومی نصب شد، در حالی که ۴۴ مرکز دیگر بدون این تجهیزات باقی ماندند.
محققان سپس وضعیت سلامت ساکنان و کارکنان این مراکز را بررسی کردند؛ از جمله اینکه چه تعداد از افراد به عفونتهای تنفسی مبتلا شدند و آیا کارکنان به دلیل بیماری مجبور به مرخصی شدند یا خیر.
نتایج نشان داد میزان ابتلا به عفونتهای تنفسی در مراکزی که از فیلترهای HEPA استفاده کرده بودند، تفاوتی با مراکز بدون فیلتر نداشت. همچنین میزان بیماری و غیبت کارکنان نیز در دو گروه مشابه بود.
چرا فیلترهای HEPA در کاهش انتقال ویروسها موفق نبودند؟
اگرچه فیلترهای HEPA در حذف ذرات معلق از هوا بسیار کارآمد هستند، اما کاهش ذرات موجود در هوا همیشه به معنای کاهش خطر ابتلا به بیماری نیست. یکی از دلایل اصلی این موضوع، نحوه انتقال بسیاری از ویروسهای تنفسی است.
پژوهشگران توضیح میدهند که خطر اصلی انتقال بیماری معمولاً زمانی رخ میدهد که افراد برای مدت مشخصی در فاصله نزدیک با فرد آلوده قرار دارند. در چنین شرایطی، ویروسها میتوانند پیش از اینکه هوای آلوده به دستگاه تصفیه برسد، از فردی به فرد دیگر منتقل شوند.
به عبارت دیگر، یک دستگاه تصفیه هوا که در گوشه اتاق قرار دارد، نمیتواند به سرعت هوایی را که مستقیماً بین دو فرد نزدیک در حال جابهجایی است پاکسازی کند.
پژوهشهای دیگر نیز تأثیر محدود فیلترهای هوا را نشان دادهاند
مطالعه جدید تنها پژوهشی نیست که درباره اثربخشی فیلترهای HEPA تردید ایجاد کرده است. بررسیهای علمی دیگری نیز در سالهای اخیر نتایج مشابهی داشتهاند.
یک مطالعه تصادفی در خانههای سالمندان استرالیا نشان داد استفاده از فیلترهای HEPA کاهش قابل توجهی در میزان عفونتها ایجاد نکرده است. همچنین پژوهشی در کلاسهای مهدکودک آلمان و مطالعهای کوچک در سوئیس درباره انتقال کووید-۱۹ نیز تفاوت معناداری بین محیطهای دارای فیلتر هوا و محیطهای بدون فیلتر پیدا نکردند.
حتی یک مطالعه بزرگ در آمریکا که علاوه بر بررسی کیفیت هوا در مدارس، میزان ویروسهای موجود در هوا را نیز اندازهگیری کرده بود، نشان داد استفاده از فیلترهای واقعی تأثیر محسوسی بر مقدار کلی ویروسهای موجود در هوا نداشته است.
آیا فیلترهای هوای HEPA هیچ فایدهای ندارند؟
نتایج این پژوهش به معنای بیفایده بودن کامل فیلترهای هوای HEPA نیست. این فناوری همچنان میتواند در برخی شرایط خاص کاربرد داشته باشد. برای مثال، در کنترل عفونت قارچی «آسپرژیلوزیس مهاجم» که برای افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف خطرناک است، فیلتراسیون هوا نقش مهمی دارد.
تفاوت مهم این است که این عفونت قارچی معمولاً از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود و بیشتر با انتشار قارچها در محیط، بهویژه هنگام فعالیتهای ساختمانی، مرتبط است.
نتیجهگیری: فیلترهای هوای HEPA جایگزین روشهای پیشگیری نیستند
بر اساس شواهد جدید، فیلترهای هوای HEPA و عفونتهای تنفسی ارتباط مستقیمی با کاهش خطر ابتلا به بیماریهای ویروسی ندارند. اگرچه این فیلترها توانایی بالایی در حذف ذرات کوچک از هوا دارند، اما در محیطهای واقعی مانند مدارس و مراکز نگهداری سالمندان، نتوانستهاند میزان انتقال بیماریهای تنفسی را کاهش دهند.
متخصصان تأکید میکنند که برای کنترل بیماریهای تنفسی، همچنان باید بر روشهای اثباتشده پیشگیری مانند رعایت بهداشت، تهویه مناسب، کاهش تماس نزدیک هنگام شیوع بیماری و پیروی از توصیههای سلامت عمومی تمرکز کرد.
