سرعت پیری اندامها یکسان نیست
وقتی درباره پیری صحبت میکنیم، معمولاً سن شناسنامهای را معیار اصلی در نظر میگیریم؛ اما سرعت پیری اندامها در بدن انسان لزوماً با گذر سالها هماهنگ نیست. یک پژوهش جدید نشان داده است که بافتها و اندامهای مختلف بدن با سرعتهای متفاوتی پیر میشوند و برخی از آنها ممکن است مانند یک «تنظیمکننده» بر روند پیری سایر بخشهای بدن اثر بگذارند.
محققان مؤسسه پژوهشی Sanford Burnham Prebys Medical Discovery Institute روشی جدید برای بررسی پیری ساختاری بافتها توسعه دادهاند که به جای تمرکز فقط بر تغییرات ژنتیکی، تغییرات فیزیکی سلولها و معماری بافتها را بررسی میکند.
بررسی سرعت پیری اندامها با مطالعه هزاران نمونه بافتی
پیری را میتوان به روشهای مختلف اندازهگیری کرد. یکی از روشها، سن تقویمی است که هر سال افزایش پیدا میکند. روش دیگر، بررسی تغییرات اپیژنتیکی در DNA سلولهاست؛ یعنی تغییراتی که روی فعالیت ژنها تأثیر میگذارند بدون اینکه خود DNA تغییر کند.
اما پژوهشگران در این مطالعه رویکرد متفاوتی را بررسی کردند: آنها به تغییرات ساختاری سلولها و بافتها توجه کردند؛ تغییراتی مانند افزایش التهاب، کاهش تولید انرژی سلولی و افت توانایی سلولها در کنترل کیفیت عملکرد خود.
این روش به دانشمندان کمک کرد تصویری دقیقتر از سرعت پیری اندامها به دست آورند.
یک نقشه جدید از روند پیری بدن انسان
برای ایجاد این مدل جدید، پژوهشگران بیش از ۲۵ هزار نمونه بافتی پس از مرگ را از نزدیک به هزار فرد بزرگسال بررسی کردند. نتایج نشان داد که مسیر پیری در بافتهای مختلف بدن کاملاً متفاوت است.
برخی اندامها مانند رگهای خونی، تغییرات پیری را در سالهای ابتدایی زندگی سریعتر نشان میدهند، در حالی که بعضی دیگر مانند رحم، تغییرات مرتبط با افزایش سن را در مراحل بعدی زندگی تجربه میکنند.
این یافتهها نشان میدهد که بدن انسان مانند یک سیستم هماهنگ که همه بخشهای آن با یک سرعت پیر میشوند عمل نمیکند، بلکه هر بافت مسیر مخصوص خود را دارد.
سرعت پیری اندامها؛ نقش احتمالی اندامهای تولیدمثلی در تنظیم پیری بدن
یکی از یافتههای جالب این تحقیق، ارتباط میان تغییرات پیری در اندامهای مختلف بود. پژوهشگران دریافتند برخی بافتها در بخشهای متفاوت بدن، الگوهای مشابهی از تغییرات ساختاری نشان میدهند.
این هماهنگی بهویژه در بافتهایی دیده شد که تحت تأثیر هورمونهای جنسی قرار دارند. محققان معتقدند کاهش تدریجی عملکرد این مسیرهای هورمونی ممکن است باعث ایجاد تغییرات هماهنگ در چندین سیستم بدن شود.
بر اساس این یافتهها، اندامهای تولیدمثلی مانند تخمدانها و بیضهها ممکن است نقشی شبیه «تنظیمکننده سرعت پیری» داشته باشند؛ زیرا تغییرات مشاهدهشده در بیش از نیمی از بافتهای بررسیشده با الگوهای پیری مرتبط با این اندامها هماهنگ بود.
چرا شناخت سرعت پیری اندامها اهمیت دارد؟
شناخت تفاوت در سرعت پیری اندامها میتواند به دانشمندان کمک کند تا در آینده روشهای دقیقتری برای مقابله با بیماریهای مرتبط با افزایش سن طراحی کنند.
به جای اینکه فقط یک روش کلی برای کند کردن پیری بدن دنبال شود، ممکن است بتوان با هدف قرار دادن یک مسیر مشخص، بر چندین بخش بدن تأثیر گذاشت.
برای مثال، اگر مشخص شود یک تغییر هورمونی یا سلولی باعث تسریع پیری در چندین بافت میشود، درمانهای آینده میتوانند به جای تمرکز روی یک اندام خاص، این مسیر مشترک را هدف قرار دهند.
پیری بدن؛ فرآیندی پیچیدهتر از افزایش سن
این پژوهش نشان میدهد پیری فقط شمارش سالهای زندگی نیست، بلکه مجموعهای از تغییرات پیچیده در سطح سلولها و بافتهاست. هر اندام ممکن است ساعت زیستی مخصوص خود را داشته باشد و برخی از این ساعتها با یکدیگر هماهنگ عمل کنند.
به گفته پژوهشگران، درک بهتر این الگوها میتواند راه را برای توسعه درمانهایی باز کند که به جای تمرکز صرف بر افزایش طول عمر، کیفیت سلامت در سالهای پایانی زندگی را بهبود دهند.
نتایج این مطالعه که در مجله Nature Aging منتشر شده، گام دیگری برای شناخت سازوکارهای پیچیده پیری انسان و ارتباط میان بخشهای مختلف بدن است.
