سالهاست پژوهشگران با یک تناقض عجیب درباره ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون روبهرو هستند: با وجود اینکه سیگار یکی از عوامل شناختهشده آسیب به بدن و افزایش خطر بیماریهای مختلف است، مطالعات نشان دادهاند که بیماری پارکینسون در افراد سیگاری کمتر دیده میشود. اکنون یک مطالعه جدید روی بیش از نیم میلیون نفر در چین، سرنخ تازهای ارائه کرده است که نشان میدهد شاید مونوکسیدکربن تولیدشده هنگام سوختن تنباکو در این ارتباط نقش داشته باشد.
البته این یافته به هیچ عنوان به معنای مفید بودن سیگار نیست. خطرات گسترده سیگار برای ریه، قلب، عروق و سلامت عمومی همچنان بسیار بیشتر از هر اثر احتمالی محافظتی آن است. هدف این پژوهش، یافتن مکانیسمهای زیستی جدیدی است که بتوانند به شناخت بهتر بیماری پارکینسون و توسعه درمانهای ایمنتر کمک کنند.
چرا ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون برای دانشمندان جالب است؟
بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی پیشرونده است که با علائمی مانند لرزش، سفتی عضلات و مشکلات تعادل شناخته میشود. این بیماری زمانی رخ میدهد که سلولهای عصبی تولیدکننده دوپامین در بخشهایی از مغز بهتدریج از بین میروند.
با وجود پیشرفتهای علمی در تشخیص زودهنگام و کنترل علائم، هنوز درمان قطعی برای پارکینسون وجود ندارد و دانشمندان همچنان در حال بررسی عوامل مؤثر بر آغاز و پیشرفت آن هستند.
از چند دهه پیش، پژوهشها نشان دادهاند که افراد سیگاری کمتر به پارکینسون مبتلا میشوند. این موضوع باعث شکلگیری فرضیههای مختلفی شده است؛ از جمله اینکه شاید نیکوتین یا برخی مواد شیمیایی موجود در دود سیگار بتوانند بر فرآیندهای مغزی مرتبط با این بیماری اثر بگذارند.
ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون؛ نقش نیکوتین و دوپامین در بیماری پارکینسون
یکی از توضیحهای مطرحشده درباره ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون، نقش نیکوتین است. نیکوتین روی گیرندههایی در مغز اثر میگذارد که بهطور طبیعی توسط انتقالدهنده عصبی استیلکولین فعال میشوند.
استیلکولین و دوپامین در مغز با یکدیگر تعامل دارند و دوپامین همان مادهای است که کاهش آن نقش مهمی در ایجاد علائم پارکینسون دارد. به همین دلیل، برخی پژوهشگران احتمال دادهاند که تحریک این مسیرهای عصبی توسط نیکوتین ممکن است در کاهش خطر بیماری نقش داشته باشد.
با این حال، نیکوتین تنها ماده فعال موجود در دود سیگار نیست و پژوهش جدید توجه خود را به ترکیب دیگری معطوف کرده است: مونوکسیدکربن.
مونوکسیدکربن؛ مادهای سمی با اثرات پیچیده
مونوکسیدکربن معمولاً بهعنوان یک گاز خطرناک شناخته میشود، زیرا در مقادیر بالا با اتصال به گلبولهای قرمز، توانایی خون برای انتقال اکسیژن را کاهش میدهد و میتواند باعث آسیب جدی به بدن شود.
اما بدن انسان مقدار بسیار کمی از این ماده را نیز بهطور طبیعی تولید میکند. در برخی شرایط، مونوکسیدکربن میتواند در تنظیم پاسخهای ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو سلولها نقش داشته باشد.
پژوهشگران معتقدند همین ویژگیهای دوگانه ممکن است توضیحی برای ارتباط مشاهدهشده میان سیگار و کاهش خطر پارکینسون باشد. مونوکسیدکربن در مقادیر کنترلشده ممکن است اثرات ضدالتهابی داشته باشد و از سلولها در برابر برخی آسیبهای سلولی محافظت کند.
یافتههای مطالعه جدید درباره ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون
در این پژوهش، محققان دانشگاه آکسفورد پس از بررسی دادههای بیش از ۵۰۰ هزار بزرگسال در چین، ابتدا تأیید کردند که سیگار کشیدن با کاهش احتمال ابتلا به پارکینسون همراه است.
سپس آنها میزان مونوکسیدکربن موجود در تنفس افراد غیرسیگاری را نیز بررسی کردند. نتایج نشان داد افرادی که سطح بالاتری از این ماده در بدن خود داشتند، احتمال کمتری برای ابتلا به پارکینسون نشان میدادند.
این یافتهها میتواند توضیحی احتمالی برای ارتباط میان سیگار و بیماری پارکینسون ارائه دهد و نشان دهد که شاید خود مونوکسیدکربن، نه الزاماً سایر ترکیبات دود سیگار، در این رابطه نقش داشته باشد.
چرا سیگار راهی برای پیشگیری از پارکینسون نیست؟
با وجود این نتایج، پژوهشگران تأکید میکنند که نباید از این مطالعه چنین برداشت کرد که سیگار کشیدن میتواند از پارکینسون جلوگیری کند.
سیگار همچنان خطر ابتلا به بیماریهای جدی مانند سرطان، بیماریهای قلبی و مشکلات ریوی را افزایش میدهد. همچنین مطالعه حاضر یک پژوهش مشاهدهای است؛ یعنی تنها ارتباط میان عوامل مختلف را بررسی کرده و نمیتواند بهطور قطعی علت و معلول را ثابت کند.
علاوه بر این، تفاوتهای فردی مانند جنسیت، سبک زندگی و عوامل ژنتیکی نیز ممکن است بر نتایج تأثیر گذاشته باشند.
ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون؛ آینده پژوهشها درباره درمان پارکینسون
دانشمندان امیدوارند بررسی دقیقتر نقش مونوکسیدکربن بتواند مسیرهای تازهای برای درمان یا کاهش سرعت پیشرفت پارکینسون ایجاد کند. برخی مطالعات اولیه نیز در حال بررسی استفاده از دوزهای بسیار پایین و کنترلشده مونوکسیدکربن در شرایط پزشکی خاص هستند.
پژوهشگران تأکید دارند که هدف اصلی، یافتن راهی ایمن برای بهرهگیری از ویژگیهای احتمالی این ماده است، نه استفاده از سیگار یا دود تنباکو.
درک بهتر ارتباط سیگار و بیماری پارکینسون ممکن است به دانشمندان کمک کند تا سازوکارهای پنهان این بیماری را بهتر بشناسند و درمانهای مؤثرتری برای افراد در معرض خطر توسعه دهند.
منبع
بیشتر بخوانید…
رژیم کتوژنیک؛ راهی امیدوارکننده برای محافظت از مغز در برابر آلزایمر و پارکینسون
