کافئین و طول عمر سلولی
تأثیر کافئین بر طول عمر سلولی ممکن است فراتر از افزایش هوشیاری و کاهش احساس خستگی باشد. پژوهش جدید دانشمندان دانشگاه کوئین مری لندن نشان میدهد کافئین میتواند یک سامانه مهم درون سلولها به نام AMPK را فعال کند؛ سامانهای که در تنظیم انرژی، مقابله با استرس، رشد سلولی و ترمیم DNA نقش دارد. این یافته میتواند سرنخی برای توضیح برخی ارتباطات مشاهدهشده میان مصرف کافئین و سلامت بهتر در مطالعات پیشین باشد، هرچند هنوز نمیتوان گفت نوشیدن قهوه باعث افزایش طول عمر انسان میشود.
تأثیرکافئین و طول عمر سلولی از کجا آغاز میشود؟
کافئین یکی از پرمصرفترین ترکیبات نورواکتیو در جهان است و بیشتر افراد آن را به دلیل افزایش هوشیاری میشناسند. با این حال، دانشمندان مدتهاست درباره اثرات احتمالی آن بر فرایندهای زیستی داخل سلولها نیز تحقیق میکنند.
پژوهشگران آزمایشگاه پیری سلولی و پیریسانی در مرکز زیستشناسی سلولی مولکولی دانشگاه کوئین مری لندن برای بررسی این موضوع به سراغ مخمر شکافت رفتند؛ یک موجود تکسلولی که برخی ویژگیهای مهم زیستی آن با سلولهای انسان مشترک است. به همین دلیل، این مخمر گاهی «انسان کوچک» نامیده میشود و برای مطالعه فرایندهای بنیادی سلولی کاربرد دارد.
نتایج این پژوهش در نشریه Microbial Cell منتشر شده است.
کافئین و طول عمر سلولی؛ کافئین چگونه یک سیستم باستانی سلولی را فعال میکند؟
چند سال پیش، همین گروه پژوهشی دریافت که کافئین میتواند با اثرگذاری بر تنظیمکنندهای به نام TOR به افزایش طول عمر سلولها کمک کند. TOR مانند یک کلید رشد سلولی عمل میکند و به سلول کمک میکند بر اساس میزان غذا و انرژی موجود، درباره رشد خود تصمیم بگیرد.
اما یافته جدید نشان میدهد داستان به همینجا ختم نمیشود. پژوهشگران دریافتند کافئین ظاهراً مستقیماً روی TOR عمل نمیکند، بلکه از طریق سامانه مهم دیگری به نام AMPK اثر میگذارد.
AMPK را میتوان نوعی «حسگر انرژی» در سلول دانست. این سامانه به سلول کمک میکند وضعیت انرژی خود را تشخیص دهد و زمانی که انرژی کاهش پیدا میکند، واکنش مناسبی نشان دهد.
به گفته پژوهشگران، کافئین میتواند این سوئیچ را فعال کند و در نتیجه بر مجموعهای از فرایندهای سلولی اثر بگذارد.
کافئین و طول عمر سلولی؛ ارتباط AMPK با رشد، استرس و ترمیم DNA
اهمیت تأثیرکافئین و طول عمر سلولی تا حد زیادی به نقش AMPK مربوط میشود. این سامانه در تنظیم تعادل انرژی و واکنش سلول به شرایط استرسزا نقش دارد و با فرایندهایی مانند رشد سلولی و ترمیم DNA ارتباط دارد.
ترمیم DNA اهمیت زیادی دارد، زیرا آسیبهای ژنتیکی میتوانند با گذشت زمان در سلولها تجمع پیدا کنند. اگر سلول نتواند این آسیبها را به شکل مؤثر ترمیم کند، عملکرد طبیعی آن ممکن است کاهش پیدا کند و خطر بیماری افزایش یابد.
پژوهشگران میگویند ارتباط کافئین با AMPK از این جهت جالب است که این مسیر سلولی هم در مخمر و هم در انسان وجود دارد. بنابراین، این یافته میتواند سرنخی برای مطالعات آینده درباره سوختوساز، پیری و بیماریها فراهم کند.
ارتباط کافئین با متفورمین و تحقیقات طول عمر
AMPK تنها به کافئین مربوط نیست. این مسیر همچنین با متفورمین، دارویی که برای کنترل قند خون استفاده میشود، ارتباط دارد. دانشمندان در سالهای اخیر به بررسی نقش متفورمین در مسیرهای زیستی مرتبط با پیری نیز علاقهمند شدهاند.
همچنین راپامایسین ترکیب دیگری است که بر مسیرهای مرتبط با رشد سلولی اثر میگذارد و در پژوهشهای مربوط به طول عمر مورد توجه قرار گرفته است.
به همین دلیل، مشاهده ارتباط کافئین با AMPK میتواند برای پژوهشگران جالب باشد؛ زیرا نشان میدهد یک ترکیب غذایی بسیار رایج ممکن است بر همان سامانهای اثر بگذارد که در تحقیقات مربوط به سوختوساز و پیری نیز اهمیت دارد.
کافئین و طول عمر سلولی؛ آیا کافئین واقعاً باعث کند شدن پیری انسان میشود؟
با وجود نتایج جالب این مطالعه، هنوز نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. آزمایشهای این پژوهش روی مخمر شکافت انجام شدهاند و یافتههای مربوط به موجودات ساده تکسلولی لزوماً به همان شکل در انسان اتفاق نمیافتند.
بنابراین، این مطالعه ثابت نمیکند که نوشیدن قهوه یا مصرف کافئین باعث افزایش طول عمر انسان میشود. آنچه پژوهشگران به دست آوردهاند، یک سرنخ زیستی مهم درباره نحوه عملکرد کافئین در سطح سلولی است.
از سوی دیگر، پژوهشگران معتقدند این یافته میتواند مسیر تحقیقات آینده را برای بررسی روشهایی باز کند که از طریق رژیم غذایی، سبک زندگی یا داروهای جدید، اثرات مشابهی را مستقیماً در این مسیر سلولی ایجاد کنند.
کافئین و طول عمر سلولی؛ یک سرنخ برای تحقیقات آینده
یافتههای دانشگاه کوئین مری لندن نشان میدهد کافئین ممکن است علاوه بر اثر شناختهشده خود بر مغز و هوشیاری، بر یک سیستم قدیمی و مهم درون سلولها نیز اثر بگذارد. فعالشدن AMPK میتواند فرایندهایی مرتبط با انرژی، پاسخ به استرس، رشد و ترمیم DNA را تحت تأثیر قرار دهد؛ فرایندهایی که همگی برای عملکرد سلولی اهمیت دارند.
با این حال، فاصله زیادی میان مشاهده چنین اثری در مخمر و اثبات اثر ضدپیری کافئین در انسان وجود دارد. در نتیجه، فعلاً بهتر است این یافته را یک سرنخ علمی درباره تأثیر کافئین بر طول عمر سلولی بدانیم، نه مدرکی برای اینکه قهوه میتواند عمر انسان را طولانیتر کند.
