جراحی با ربات انساننما؛ گامی تازه در پزشکی
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا سندیگو (UCSD) موفق شدند برای نخستین بار در جهان جراحی با ربات انساننما را بهصورت کنترل از راه دور (Teleoperation) با موفقیت آزمایش کنند. این دستاورد در مرحله پیشبالینی و روی پستانداران بزرگ غیرنخستی انجام شد و نشان داد رباتهای انساننما میتوانند در آینده به عنوان دستیار جراح یا حتی برای انجام جراحی از راه دور به کار گرفته شوند.
در این پژوهش، دو عمل جراحی انجام شد؛ در نخستین عمل، یک جراح در کنار یک ربات انساننما کیسه صفرا را خارج کرد و در عمل دوم، دو ربات انساننما بهصورت هماهنگ با یکدیگر جراحی را انجام دادند. پژوهشگران معتقدند این موفقیت، راه را برای استفاده گستردهتر از رباتهای انساننما در اتاق عمل هموار میکند.
چرا جراحی با ربات انساننما اهمیت دارد؟
کمبود جراح در بسیاری از مناطق جهان یکی از چالشهای مهم نظام سلامت است. پژوهشگران معتقدند جراحی با ربات انساننما میتواند دسترسی به خدمات تخصصی را در مناطق محروم، روستاهای دورافتاده، مناطق بحرانزده و حتی مأموریتهای امداد و نجات افزایش دهد.
برخلاف سامانههای رایج جراحی رباتیک که بسیار بزرگ، سنگین و گرانقیمت هستند و به اتاقهای عمل ویژه و تجهیزات اختصاصی نیاز دارند، رباتهای استفادهشده در این مطالعه ابعاد کوچکتری دارند و میتوانند بدون ایجاد تغییرات اساسی در اتاق عملهای موجود مورد استفاده قرار گیرند.
جراحی با ربات انساننما؛ تفاوت رباتهای جدید با سامانههای جراحی رایج
سامانههای متداول جراحی رباتیک معمولاً حدود ۸۱۶ کیلوگرم وزن دارند، از چند بازوی رباتیک، نرمافزار اختصاصی و ابزارهای ویژه استفاده میکنند و راهاندازی آنها به تجهیزات و نیروهای آموزشدیده نیاز دارد.
در مقابل، رباتهای انساننمای این پژوهش که «Surgie» نام دارند، حدود ۱.۵ متر قد و تنها ۲۷ کیلوگرم وزن دارند. طراحی جمعوجور آنها باعث میشود بتوانند بهراحتی در اتاقهای عمل فعلی مستقر شوند؛ ویژگیای که استفاده از این فناوری را برای مراکز درمانی با امکانات محدود عملیتر میکند.
جراحی با ربات انساننما؛ استفاده از ابزارهای استاندارد جراحی
برای اینکه این رباتها بتوانند جراحی انجام دهند، پژوهشگران آداپتورهایی طراحی کردند که امکان استفاده از ابزارهای استاندارد جراحی را فراهم میکند. به همین دلیل، رباتها بدون نیاز به تجهیزات اختصاصی جدید، با روند معمول کار در اتاق عمل سازگار شدند.
همچنین جراحانی که این سامانه را کنترل کردند، اعلام کردند نحوه کنترل رباتهای انساننما نسبت به سامانههای متداول طبیعیتر و شهودیتر بوده است؛ زیرا حرکات آنها شباهت بیشتری به حرکات انسان دارد.
دقت جراحی با ربات انساننما امیدوارکننده بود
نتایج آزمایشها نشان داد دقت جراحی با ربات انساننما با سامانههای شناختهشده جراحی رباتیک قابل مقایسه است. این موضوع نشان میدهد رباتهای کوچکتر نیز میتوانند عملکرد دقیقی در انجام اعمال جراحی داشته باشند و در آینده امکان ارائه خدمات پزشکی پیشرفته را در محیطهای مختلف فراهم کنند.
به گفته پژوهشگران، این فناوری میتواند علاوه بر بیمارستانهای بزرگ، در مناطق دورافتاده، بیمارستانهای صحرایی و شرایط اضطراری نیز مورد استفاده قرار گیرد.
جراحی با ربات انساننما؛ هنوز چالشهایی باقی مانده است
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند این فناوری هنوز در مراحل اولیه توسعه قرار دارد. در طول جراحی، رباتها چندین بار به تنظیم مجدد نیاز پیدا کردند و همین موضوع زمان انجام عمل را نسبت به سامانههای جراحی رباتیک رایج افزایش داد.
به گفته تیم تحقیقاتی، چنین مشکلاتی در مراحل ابتدایی توسعه فناوریهای پزشکی طبیعی است. آنها یادآوری میکنند نخستین جراحیهای لاپاراسکوپی رباتیک نیز در گذشته چندین ساعت طول میکشید، اما اکنون با پیشرفت فناوری، زمان انجام آنها به حدود ۳۰ دقیقه کاهش یافته است.
کاهش تأخیر ارتباطی؛ گام بعدی پژوهش
یکی دیگر از چالشهای مهم، کاهش تأخیر میان فرمان جراح و حرکت ربات است. این تأخیر ارتباطی برای انجام جراحیهای از راه دور اهمیت زیادی دارد و پژوهشگران در تلاش هستند آن را به حداقل برسانند تا بتوان در آینده بیماران مناطق دورافتاده را از فاصلههای بسیار زیاد جراحی کرد.
جراحی با ربات انساننما؛ نقش رباتها فراتر از انجام جراحی
پژوهشگران معتقدند وظیفه این رباتها تنها انجام عمل جراحی نخواهد بود. آنها میتوانند ابزارهای جراحی را جابهجا کنند، در انجام کارهای روزمره به کارکنان اتاق عمل کمک کنند و حتی پس از پایان جراحی در آمادهسازی و نظافت اتاق عمل نیز نقش داشته باشند.
به گفته «مایکل ییپ»، از پژوهشگران ارشد این پروژه، هدف نهایی ایجاد اتاق عملی است که در آن انسان و رباتهای انساننما بهعنوان یک تیم هماهنگ در کنار یکدیگر فعالیت کنند و خدمات درمانی را هم در بیمارستانها و هم در شرایط خاص مانند پزشکی صحرایی ارائه دهند.
جمعبندی
نتایج این پژوهش نشان میدهد جراحی با ربات انساننما میتواند مسیر تازهای برای توسعه جراحی از راه دور و افزایش دسترسی به خدمات درمانی پیشرفته باز کند. هرچند این فناوری هنوز به تکامل بیشتری نیاز دارد، اما دقت مناسب، استفاده از ابزارهای استاندارد و امکان فعالیت در اتاقهای عمل موجود، آن را به یکی از امیدوارکنندهترین فناوریهای آینده پزشکی تبدیل کرده است.
