ترس از شکست؛ ریشهای که گاهی به دوران کودکی بازمیگردد
ترس از شکست برای برخی افراد تنها یک احساس گذرا نیست، بلکه الگویی ذهنی است که باعث میشود هر اشتباه به یک فاجعه شخصی تبدیل شود. پژوهشگران دانشگاه SWPS و مؤسسه زیستشناسی تجربی ننکی در لهستان در مطالعهای جدید بررسی کردهاند که آیا میتوان با استفاده از تکنیکهای رواندرمانی مبتنی بر تصویرسازی ذهنی، تأثیر خاطرات دردناک دوران کودکی را کاهش داد و این ترس را در بزرگسالی کمرنگتر کرد یا خیر.
نتایج این پژوهش که در نشریه Frontiers in Psychology منتشر شده، نشان میدهد تغییر شیوه بازسازی ذهنی خاطرات انتقاد، سرزنش یا بیتوجهی در دوران کودکی میتواند به کاهش پایدار ترس از شکست و احساسات منفی مرتبط با آن کمک کند.
چرا برخی افراد بیش از دیگران از شکست میترسند؟
به گفته پژوهشگران، تجربههایی مانند انتقادهای مکرر، بیتوجهی یا واکنشهای سختگیرانه والدین و مراقبان در برابر اشتباهات کودک، میتواند الگوهای فکری و هیجانی پایداری ایجاد کند.
در چنین شرایطی، کودک ممکن است به این باور برسد که اشتباه کردن به معنای کمارزش بودن اوست. این باور در سالهای بعد نیز ادامه پیدا میکند و میتواند کیفیت زندگی و سلامت روان فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
ترس از شکست؛ پژوهش چگونه انجام شد؟
این کارآزمایی بالینی تصادفی و کنترلشده روی ۱۸۰ فرد ۱۸ تا ۳۵ ساله انجام شد که همگی درجاتی از ترس از شکست را تجربه میکردند.
شرکتکنندگان طی دو هفته در چهار جلسه درمانی شرکت کردند. محور اصلی جلسات، یادآوری خاطرات دردناک دوران کودکی بود؛ خاطراتی که در آن فرد به دلیل اشتباهاتش مورد انتقاد قرار گرفته بود.
پژوهشگران شرکتکنندگان را به سه گروه تقسیم کردند:
- گروه اول: از تکنیک «مواجهه تصویری» (Imagery Exposure) استفاده کرد. در این روش افراد فقط خاطراتی را که باعث ترس یا اضطراب میشد، دوباره در ذهن خود مرور کردند.
- گروه دوم: از روش «بازنویسی تصویری» (Imagery Rescripting) بهره برد. در این تکنیک، فرد همان خاطره دردناک را به یاد میآورد، اما این بار فردی حمایتکننده، مانند یک درمانگر، وارد صحنه میشود، از کودک دفاع میکند و در برابر منتقد میایستد.
- گروه سوم: همین روش بازنویسی تصویری را با یک وقفه ۱۰ دقیقهای انجام دادند؛ اقدامی که برای تقویت اثر درمان بر حافظه طراحی شده بود.
علاوه بر پرسشنامهها و مصاحبههای روانشناختی، واکنشهای فیزیولوژیک شرکتکنندگان نیز اندازهگیری شد و وضعیت آنها سه و شش ماه بعد دوباره مورد ارزیابی قرار گرفت.
ترس از شکست؛ نتایج پژوهش چه بود؟
نتایج نشان داد هر سه روش مبتنی بر تصویرسازی ذهنی توانستند ترس از شکست را به شکل قابلتوجه و پایدار کاهش دهند.
شرکتکنندگان همچنین گزارش کردند که احساس غم و احساس گناه آنها کمتر شده است. اندازهگیریهای فیزیولوژیک نیز نشان داد هنگام یادآوری خاطرات انتقاد و سرزنش، بدن آنها واکنش استرسی کمتری نشان میدهد.
نکته مهم این بود که این تغییرات نهتنها بلافاصله پس از درمان، بلکه در ارزیابیهای سهماهه و ششماهه نیز حفظ شده بود.
ترس از شکست؛ چرا بازنویسی ذهنی خاطرات مؤثر است؟
به گفته پژوهشگران، روش بازنویسی تصویری زمانی بیشترین تأثیر را داشت که فرد در جریان بازسازی خاطره با اتفاقی غیرمنتظره روبهرو میشد.
برای مثال، فرد انتظار دارد همان صحنه همیشگی انتقاد تکرار شود، اما این بار در ذهن خود شخصی را تصور میکند که از او حمایت میکند و در برابر فرد منتقد میایستد.
پژوهشگران این پدیده را «خطای پیشبینی» (Prediction Error) مینامند؛ یعنی فاصله میان آنچه فرد انتظار دارد و آنچه واقعاً در بازسازی ذهنی اتفاق میافتد. به باور آنها، همین غافلگیری به مغز کمک میکند الگوهای هیجانی قدیمی را تغییر دهد.
ترس از شکست؛ آیا گذشته همیشه سرنوشت ما را تعیین میکند؟
یکی از مهمترین پیامهای این پژوهش آن است که خاطرات دردناک گذشته لزوماً به همان شکل اولیه برای همیشه در ذهن باقی نمیمانند.
به گفته پژوهشگران، تکنیکهای تصویرسازی ذهنی به افراد کمک میکنند پایان امنتر و حمایتکنندهتری برای خاطرات تلخ خود بسازند. در نتیجه، این خاطرات دیگر مانند گذشته باعث اضطراب، احساس گناه یا ترس از شکست نمیشوند.
به بیان دیگر، تجربههای دشوار کودکی میتوانند بر زندگی بزرگسالی اثر بگذارند، اما الزاماً سرنوشت روانی فرد را برای همیشه تعیین نمیکنند.
جمعبندی
پژوهش جدید دانشگاه SWPS نشان میدهد ترس از شکست ممکن است ریشه در خاطرات دوران کودکی داشته باشد، اما این خاطرات قابل بازنگری هستند. تکنیکهای رواندرمانی مبتنی بر تصویرسازی ذهنی توانستند شدت ترس از شکست، احساس غم، احساس گناه و واکنشهای استرسی شرکتکنندگان را کاهش دهند و این اثر تا شش ماه پس از درمان نیز حفظ شد.
این مطالعه نشان میدهد تغییر نحوه تجربه ذهنی خاطرات دردناک میتواند به افراد کمک کند با اشتباهات امروز خود سالمتر و آرامتر برخورد کنند و اجازه ندهند تجربههای گذشته همچنان بر زندگی آنها سایه بیندازد.
بیشتر بخوانید…
