تأثیر وضعیت بدن بر درد چگونه بررسی شد؟
این پژوهش که در مجله Psychophysiology منتشر شده، با مشارکت ۸۳ دانشجوی سالم انجام شد. شرکتکنندگان شامل ۶۱ زن و ۲۲ مرد بودند و میانگین سنی آنها حدود ۲۰ سال بود. هیچیک از افراد سابقه درد مزمن یا بیماری قلبیعروقی نداشتند.
پژوهشگران احساس درد و شاخصهای قلبیعروقی شرکتکنندگان را در سه وضعیت نشسته، ایستاده و درازکش بررسی کردند. برای سنجش درد، دستگاهی به نام فشارسنج درد به کار رفت که فشار مکانیکی را بهتدریج روی ناخن انگشت دست وارد میکرد.
محققان دو شاخص را اندازه گرفتند: آستانه درد، یعنی نقطهای که فرد برای نخستین بار فشار را دردناک احساس میکند، و تحمل درد، یعنی بیشترین فشاری که فرد میتواند تحمل کند. شرکتکنندگان همچنین شدت درد ناشی از فشارهای مختلف را روی یک مقیاس ارزیابی کردند.
همزمان، فشار خون، فعالیت قلب و شاخصهای مرتبط با جریان خون ثبت شد تا مشخص شود تغییر وضعیت بدن چه ارتباطی با احساس درد دارد.
تأثیر وضعیت بدن بر درد؛ چرا هنگام دراز کشیدن ممکن است درد کمتری احساس کنیم؟
یکی از توضیحات احتمالی پژوهشگران به گیرندههای فشاری یا «بارورسپتورها» مربوط است. این گیرندههای حساس به کشش در دیواره رگهای خونی بزرگ، حفرههای قلب و بخشهایی از دستگاه گردش خون قرار دارند و تغییرات فشار خون و حجم خون را تشخیص میدهند.
هنگامی که فرد میایستد، نیروی جاذبه باعث تجمع بخشی از خون در پاها میشود. این وضعیت میتواند بازگشت خون به قلب را کاهش دهد و فشار خون را موقتاً پایین بیاورد. در مقابل، هنگام دراز کشیدن به پشت، بازگشت خون به قفسه سینه آسانتر میشود و ممکن است فعالیت گیرندههای فشاری تغییر کند.
پیامهای این گیرندهها به دستگاه عصبی منتقل میشوند و علاوه بر نقششان در تنظیم ضربان قلب و رگهای خونی، میتوانند مسیرهای مهارکننده درد را نیز تحت تأثیر قرار دهند. پژوهشهای پیشین نیز ارتباط میان فشار خون و حساسیت به درد را مطرح کردهاند.
بااینحال، این سازوکار هنوز توضیحی احتمالی برای یافتههای مطالعه جدید است و نمیتوان گفت تغییرات گردش خون بهتنهایی علت تفاوت احساس درد در وضعیتهای مختلف بودهاند.
نتایج پژوهش درباره تأثیر وضعیت بدن بر درد چه بود؟
نتایج نشان داد شرکتکنندگان هنگام دراز کشیدن، آستانه درد بالاتری نسبت به زمان ایستادن داشتند. تحمل درد نیز در وضعیت درازکش بیشتر از وضعیتهای نشسته و ایستاده بود.
در بالاترین شدت فشار آزمایششده، افراد هنگام ایستادن درد بیشتری نسبت به حالت نشسته یا درازکش گزارش کردند. در فشارهای متوسط نیز احساس درد هنگام ایستادن در برخی مقایسهها بیشتر از حالت نشسته بود.
البته تفاوتها چندان بزرگ نبودند. میانگین آستانه درد در وضعیتهای مختلف تنها تغییر اندکی داشت و پژوهشگران تأکید کردند که اهمیت بالینی این تفاوتهای کوچک هنوز روشن نیست. همچنین در فشارهای پایینتر، نتایج کاملاً مطابق انتظار نبود و برخی شرکتکنندگان هنگام دراز کشیدن نسبت به حالت نشسته احساس درد بیشتری گزارش کردند.
اندازهگیریهای قلبیعروقی نیز نشان دادند که وضعیت بدن با تغییراتی در فشار خون و حجم خون پمپاژشده در هر ضربان قلب همراه است. بااینحال، همه شاخصهایی که هنگام تغییر وضعیت بدن تغییر کردند، ارتباط مستقیمی با معیارهای درد نداشتند.
تأثیر وضعیت بدن بر درد؛ آیا این یافتهها درباره درد مزمن هم صدق میکنند؟
یکی از پرسشهای مهم پژوهشگران این است که آیا کاهش درد هنگام دراز کشیدن میتواند بر رفتار افراد مبتلا به درد مزمن تأثیر بگذارد یا خیر.
برخی افراد مبتلا به درد مزمن از فعالیت بدنی اجتناب میکنند؛ گاهی این رفتار با ترس شدید از حرکت و نگرانی درباره آسیب یا تشدید درد همراه است که به آن «کینزیوفوبیا» گفته میشود.
پژوهشگران احتمال میدهند اگر دراز کشیدن موقتاً درد را کاهش دهد، این تسکین ممکن است فرد را به استراحت بیشتر و فعالیت کمتر ترغیب کند. در بلندمدت، کمتحرکی میتواند با روند توانبخشی درد مزمن ناسازگار باشد.
اما باید توجه داشت که این فرضیه مستقیماً در مطالعه درباره تأثیر وضعیت بدن بر درد آزمایش نشده است. شرکتکنندگان جوان و سالم بودند و پژوهش مشخص نکرد که آیا کاهش درد هنگام دراز کشیدن واقعاً موجب کمتحرکی یا تشدید درد مزمن میشود. پژوهشگران قصد دارند این موضوع را در افراد مبتلا به بیماریهایی مانند فیبرومیالژیا و کمردرد مزمن بررسی کنند.
محدودیتهای مطالعه و اهمیت یافتهها درباره تأثیر وضعیت بدن بر درد
این پژوهش چند محدودیت دارد. تعداد شرکتکنندگان نسبتاً کم بود و بیشتر آنها زن و دارای فشار خون طبیعی یا پایین تا طبیعی بودند؛ بنابراین، نتایج لزوماً به سالمندان، افراد مبتلا به پرفشاری خون یا بیماران دارای درد مزمن قابل تعمیم نیست.
همچنین ترتیب وضعیتهای بدن برای همه شرکتکنندگان یکسان بود و تصادفیسازی نشد. افزون بر این، ارتباط میان فشار خون و درد در حالت نشسته بررسی شد و پژوهش مستقیماً نشان نداد که تغییرات فشار خون هر فرد در وضعیتهای مختلف، علت تغییر احساس درد او بوده است.
در مجموع، یافتهها درباره تأثیر وضعیت بدن بر درد نشان میدهند تأثیر وضعیت بدن بر درد میتواند موضوعی مهم در بررسی ارتباط دستگاه گردش خون و پردازش درد باشد. بااینحال، برای مشخص شدن اهمیت بالینی این اثر و نقش آن در درد مزمن، به پژوهشهای بیشتری نیاز است. این مطالعه بهتنهایی دلیلی برای توصیه به استراحت طولانیمدت یا پرهیز از فعالیت بدنی در افراد مبتلا به درد مزمن فراهم نمیکند.
