تأثیر حرکات دست بر پردازش زبان؛ ژستها بخشی از فرآیند درک دستور زبان هستند
تأثیر حرکات دست بر پردازش زبان ممکن است بسیار عمیقتر از چیزی باشد که تصور میکنیم. یک مطالعه جدید نشان داده است که حرکات بدن هنگام صحبت کردن تنها برای تأکید یا انتقال احساسات استفاده نمیشوند، بلکه میتوانند به مغز کمک کنند ساختارهای پیچیده زبانی، مانند جملات منفی، را راحتتر پردازش کند.
پژوهشگران مؤسسه روانزبانشناسی ماکس پلانک در نایمخن هلند در مطالعهای که در مجله Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) منتشر شده، نخستین شواهد عصبشناختی را ارائه کردهاند که نشان میدهد ژستها میتوانند بر نحوه پردازش دستور زبان در مغز اثر بگذارند.
تأثیر حرکات دست بر پردازش زبان؛ چرا مغز برای درک جملات منفی به کمک بیشتری نیاز دارد؟
درک جملههای منفی مانند «من نخوابیدم» از نظر شناختی دشوارتر از جملههای مثبت است. دلیل آن این است که مغز باید مفهوم نبودن یک اتفاق را پردازش کند، نه فقط اطلاعاتی که مستقیماً ارائه میشود.
به گفته پژوهشگران، با وجود این پیچیدگی، جملات منفی بخش مهمی از زبان روزمره هستند و کودکان نیز از نخستین مراحل یادگیری زبان با مفهوم نفی آشنا میشوند.
دانشمندان در این مطالعه بررسی کردند که آیا نشانههای غیرکلامی مانند حرکات دست میتوانند به مغز کمک کنند تا مفهوم منفی را سریعتر و آسانتر پردازش کند.
تأثیر حرکات دست بر پردازش زبان؛ بررسی نقش حرکات دست در پردازش زبان با امواج مغزی
در این پژوهش، ۲۴ فرد بومی زبان ترکی شرکت کردند. دلیل انتخاب زبان ترکی این بود که در این زبان، نشانه منفی معمولاً پس از فعل ظاهر میشود.
برای مثال، در بسیاری از زبانها مانند انگلیسی، واژه «نه» یا معادل آن پیش از فعل میآید؛ اما در زبان ترکی، نشانه منفی پس از فعل پایانی جمله قرار میگیرد. بنابراین شنونده باید مدت بیشتری منتظر بماند تا متوجه شود جمله حالت منفی دارد.
پژوهشگران فعالیت مغزی شرکتکنندگان را با روش EEG (الکتروانسفالوگرافی) ثبت کردند. افراد جملههای منفی را در شرایط مختلف شنیدند؛ در برخی موارد فقط تغییر در تأکید صوتی وجود داشت، در برخی موارد فقط حرکت دست نمایش داده شد، در بعضی آزمایشها هر دو نشانه همزمان ارائه شدند و در گروهی دیگر هیچ نشانه اضافی وجود نداشت.
برای کنترل دقیق شرایط، محققان از آواتارهای دیجیتال استفاده کردند تا حرکات و نشانههای ارتباطی یکسان باشند.
تأثیر حرکات دست بر پردازش زبان؛ ژستها چگونه به مغز در فهم دستور زبان کمک میکنند؟
نتایج نشان داد اضافه شدن یک حرکت دست باعث شد پردازش جملههای منفی برای مغز آسانتر شود. پژوهشگران دریافتند که نشانه صوتی مانند تغییر در تأکید کلمات، زمانی مؤثر بود که همراه با حرکت دست ارائه میشد.
به گفته محققان، در زبانهایی که نشانه منفی پس از فعل ظاهر میشود، ژستها و آهنگ گفتار میتوانند مانند یک راهنمای زودهنگام عمل کنند و اطلاعات مهم دستوری را پیش از رسیدن واژه اصلی در اختیار مغز قرار دهند.
این یافته نشان میدهد ارتباط میان گفتار و حرکات بدن بسیار نزدیکتر از آن چیزی است که پیشتر تصور میشد.
تأثیر حرکات دست بر پردازش زبان؛ تفاوت نقش ژستها در زبانهای مختلف
حرکات مرتبط با مفهوم «نه» یا نفی در فرهنگها و زبانهای مختلف متفاوت هستند. برخی افراد از تکان دادن سر استفاده میکنند، برخی حالت چهره خود را تغییر میدهند و برخی نیز از حرکات دست کمک میگیرند.
در میان گویشوران زبان ترکی، یکی از حرکات رایج برای نشان دادن نفی، حرکت دادن دست به سمت عقب است که معمولاً پیش از نشانه منفی در جمله انجام میشود.
پژوهشگران معتقدند میزان تأثیرگذاری ژستها ممکن است به ساختار هر زبان بستگی داشته باشد. در زبانهایی که اطلاعات دستوری دیرتر در جمله ظاهر میشوند، حرکات بدن شاید نقش مهمتری در کمک به مغز داشته باشند.
آیا حرکات بدن بخشی از دستور زبان هستند؟
یکی از مهمترین نتایج این مطالعه این است که دستور زبان احتمالاً فقط مجموعهای از واژهها و قواعد نیست، بلکه مغز هنگام ارتباط، اطلاعات را از چند مسیر مختلف بهصورت همزمان ترکیب میکند.
هاتیسه زورا، نویسنده اصلی پژوهش، میگوید این مطالعه نخستین شواهد عصبشناختی را ارائه میدهد که نشان میدهد ژستها بر پردازش دستور زبان در مغز اثر میگذارند.
به گفته پژوهشگران، زبان در مغز بهصورت جدا از دیگر نشانههای ارتباطی پردازش نمیشود؛ بلکه حرکت دست، حالت چهره، آهنگ صدا و کلمات همگی در یک فرآیند هماهنگ برای انتقال معنا نقش دارند.
آینده پژوهش درباره ارتباط زبان و حرکات بدن
دانشمندان معتقدند مطالعات بیشتری لازم است تا مشخص شود آیا حرکات دست و آهنگ گفتار در همه زبانها همین نقش را دارند یا این ویژگی به زبانهایی مربوط است که نشانههای دستوری در آنها دیرتر ظاهر میشوند.
این پژوهش میتواند به درک بهتر نحوه کارکرد مغز هنگام ارتباط انسانی کمک کند و نشان دهد زبان تنها چیزی نیست که با گوش شنیده میشود؛ بلکه بخشی از آن با چشم دیده و توسط حرکات بدن دریافت میشود.
