بازی پرخطر کودکان چیست؟
بازی پرخطر کودکان به فعالیتهایی گفته میشود که با هیجان، عدم قطعیت و چالشهای جسمی همراه هستند. بالا رفتن از سازههای مرتفع، حرکت با سرعت زیاد، حفظ تعادل در ارتفاع یا کاوش محیط بدون نظارت دائمی بزرگسالان از جمله نمونههای این نوع بازیها محسوب میشوند.
اگرچه بزرگسالان اغلب این فعالیتها را خطرناک میدانند، پژوهشگران معتقدند چنین تجربههایی به کودکان فرصت میدهد تواناییهای جسمی و ذهنی خود را آزمایش کنند، محدودیتهایشان را بشناسند و مهارتهای لازم برای مدیریت خطر را توسعه دهند.
پژوهش جدید درباره بازی پرخطر کودکان
این پژوهش توسط گروهی از دانشمندان از دانشگاه بریتیش کلمبیا کانادا، کالج دانشگاهی ملکه مود نروژ و دانشگاه ایالتی کلرادو انجام شد. محققان برای بررسی رابطه میان خطرپذیری در بازی و مهارتهای ایمنی در زندگی واقعی، از فناوری واقعیت مجازی استفاده کردند.
در این مطالعه، ۴۲۴ کودک ۷ تا ۱۱ ساله شرکت داشتند که شامل ۳۶۱ کودک از نروژ و ۶۳ کودک از کانادا بودند. حدود ۸۵ درصد کودکان اعلام کردند که محیطهای واقعیت مجازی برای آنها کاملاً واقعی به نظر میرسید.
پژوهشگران تأکید میکنند که استفاده از واقعیت مجازی امکان بررسی رفتار کودکان در شرایط خطرناک را بدون به خطر انداختن سلامت آنها فراهم کرد؛ زیرا انجام چنین آزمایشهایی در دنیای واقعی، مانند قرار دادن کودکان در میان ترافیک، از نظر اخلاقی امکانپذیر نیست.
چگونه بازی پرخطر کودکان مهارت مدیریت خطر را تقویت میکند؟
بر اساس مدل «مدیریت پویای خطر»، کودکان هنگام مواجهه با چالشهای جسمی سه فرآیند مهم را تجربه میکنند:
- تمایل به خطرپذیری: علاقه طبیعی کودک به پذیرش یک چالش فیزیکی؛
- ارزیابی خطر: سنجش میزان خطر پیش از اقدام؛
- مدیریت خطر: انتخاب و اجرای رفتار مناسب برای عبور از موقعیت.
تکرار این فرآیندها به کودکان کمک میکند یک «نقشه ذهنی» از تواناییها و محدودیتهای خود بسازند. این چرخه یادگیری که «حلقه ادراک-عمل» نامیده میشود، از طریق آزمون و خطا شکل میگیرد و به کودکان میآموزد چگونه نشانههای محیطی را تفسیر و رفتار خود را با شرایط مختلف تطبیق دهند.
نتایج پژوهش؛ کودکان خطرپذیر سریعتر و ایمنتر تصمیم میگیرند
در بخش نخست آزمایش، کودکان در یک زمین بازی مجازی شامل تیرهای تعادل و سکوهای مرتفع حرکت کردند. پژوهشگران سرعت حرکت، مدت حضور در بخشهای مرتفع و میزان ورود به قسمتهای دشوارتر را اندازهگیری کردند.
در مجموع، ۲۱ درصد کودکان در محیط مجازی تعادل خود را از دست دادند و سقوط شبیهسازیشده را تجربه کردند. نتایج نشان داد افزایش یک واحد در امتیاز خطرپذیری، احتمال سقوط را ۷۸ درصد بیشتر میکند. با این حال، پژوهشگران معتقدند زمین خوردن، دوباره تلاش کردن و تجربه شکست به کودکان کمک میکند مرز تواناییهای خود را بشناسند و رفتارشان را اصلاح کنند.
در بخش دوم، کودکان باید تصمیم میگرفتند چه زمانی برای عبور از یک مسیر دوچرخه و خیابان شلوغ مناسب است. نتایج نشان داد کودکانی که در زمین بازی خطرپذیری بیشتری داشتند، زمان کمتری برای ارزیابی شرایط ترافیکی صرف کردند و سریعتر تصمیم گرفتند.
نکته مهم این بود که تصمیمگیری سریعتر به معنای رفتار خطرناکتر نبود. این کودکان بیشتر در خطر تصادف نبودند، بلکه اطلاعات محیطی را سریعتر پردازش کرده و تصمیمهای ایمنتری اتخاذ میکردند.
تفاوتهای فرهنگی در بازی پرخطر کودکان
پژوهشگران همچنین تفاوتهای فرهنگی میان نروژ و کانادا را بررسی کردند. نتایج نشان داد کودکان نروژی بهطور معناداری خطرپذیرتر از کودکان کانادایی بودند.
به گفته محققان، فرهنگ نروژ و سیاستهای آموزشی این کشور از استقلال کودکان، بازی در فضای باز و پذیرش خطرات قابل مدیریت حمایت میکند. در مقابل، کودکان کانادایی معمولاً در محیطهایی با نظارت بیشتر و محدودیتهای بالاتر رشد میکنند.
والدین چگونه از بازی پرخطر کودکان حمایت کنند؟
پژوهشگران تأکید میکنند که منظور از بازی پرخطر کودکان قرار دادن آنها در معرض خطرات شدید یا غیرقابل کنترل نیست. بلکه هدف، فراهم کردن چالشهایی متناسب با تواناییهای در حال رشد کودکان است.
به گفته محققان، سه عنصر اصلی برای حمایت از این نوع بازی عبارتاند از:
- فراهم کردن زمان کافی برای بازی آزاد؛
- ایجاد فضاهای متنوع و جذاب برای بازی؛
- دادن آزادی بیشتر به کودکان برای تجربه چالشهای جسمی کوچک.
حتی به والدینی که تمایل دارند مرتب به فرزند خود هشدار دهند، پیشنهاد شده است پیش از گفتن جمله «مواظب باش» تا عدد ۱۷ بشمارند تا واکنش آنها از ترس لحظهای به تصمیمی سنجیدهتر تبدیل شود.
جمعبندی
یافتههای این پژوهش نشان میدهد بازی پرخطر کودکان نهتنها تهدیدی برای رشد آنها نیست، بلکه میتواند مهارتهای مهمی مانند ارزیابی خطر، تصمیمگیری سریع و مدیریت موقعیتهای پیچیده را تقویت کند. پژوهشگران معتقدند ایمن نگه داشتن کودکان همیشه به معنای حذف کامل خطر نیست؛ بلکه گاهی اجازه دادن به آنها برای تجربه خطرات کوچک و قابل مدیریت، بهترین راه برای آماده کردنشان جهت مواجهه با چالشهای بزرگتر زندگی است.
منبع
اگر این مقاله برایتان مفید بود؛ این مقاله را هم بخوانید:
چگونه تروما در کودکی میتواند سلامت جسم و روان را تا بزرگسالی تحت تأثیر قرار دهد؟
