افسردگی و سلولهای ایمنی؛ نگاهی فراتر از مغز
سالها افسردگی به عنوان اختلالی مرتبط با مغز و سیستم عصبی شناخته میشد، اما پژوهش جدید منتشرشده در مجله Scientific Reports دیدگاه گستردهتری را مطرح میکند. این مطالعه نشان میدهد افسردگی و سلولهای ایمنی به شکل پیچیدهای به یکدیگر مرتبط هستند و آثار زیستی این بیماری در سراسر بدن مشاهده میشود.
پژوهشگران دانشگاه سائوپائولو برزیل با بررسی شبکهای از ژنهای مشترک میان سیستم عصبی و سیستم ایمنی دریافتند که افسردگی پدیدهای سیستمیک است. به گفته محققان، همین موضوع میتواند توضیح دهد که چرا افراد مبتلا به افسردگی علاوه بر علائم روانی، نشانههایی مانند التهاب پوستی، کاهش اشتها و مشکلات جسمی دیگر را نیز تجربه میکنند.
نقش گلبولهای سفید در ارتباط میان افسردگی و سلولهای ایمنی
گلبولهای سفید خون یا لکوسیتها نخستین خط دفاعی بدن در برابر بیماریها هستند. اما یافتههای این پژوهش نشان میدهد این سلولها تنها نقش دفاعی ندارند.
این سلولها دارای گیرندهها و آنزیمهایی هستند که پیامرسانهای عصبی را پردازش میکنند؛ همان مولکولهایی که به سلولهای عصبی اجازه میدهند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. به همین دلیل، تغییرات ایجادشده در سیستم عصبی میتواند بر عملکرد سلولهای ایمنی نیز اثر بگذارد.
محققان توضیح میدهند که در افراد مبتلا به افسردگی، نحوه پردازش این پیامهای شیمیایی در گلبولهای سفید با افراد سالم تفاوت دارد و همین تفاوت میتواند بخشی از سازوکار بیماری باشد.
یافتههای ژنتیکی درباره افسردگی و سلولهای ایمنی
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران دادههای ژنتیکی بیش از ۳۰۰۰ نمونه خون از بانکهای اطلاعاتی آمریکا، آلمان و فرانسه را تحلیل کردند. در نهایت، اطلاعات مربوط به ۱۸۶۴ فرد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی و ۱۲۰۸ فرد سالم مورد مقایسه قرار گرفت.
نتایج نشان داد ۱۳۸۳ ژن در سلولهای ایمنی افراد مبتلا به افسردگی دچار تغییر فعالیت شدهاند. از میان این ژنها، ۷۳ ژن به طور معمول با سیناپسهای عصبی، انتقال پیامهای عصبی و شکلگیری ارتباطات میان نورونها مرتبط هستند.
نکته جالب این بود که همین ژنها در گلبولهای سفید نیز در مسیرهای مرتبط با التهاب و پاسخهای ایمنی نقش دارند. این یافتهها شواهد تازهای از ارتباط نزدیک میان مغز و سیستم ایمنی ارائه میدهد.
ژنهایی که میتوانند افسردگی را شناسایی کنند
پژوهشگران با استفاده از روشهای پیشرفته تحلیل داده موفق شدند ۱۸ ژن مرتبط با سیناپسهای عصبی را شناسایی کنند که به طور مداوم میان افراد مبتلا به افسردگی و افراد سالم تفاوت داشتند.
به گفته محققان، این یافته میتواند در آینده به توسعه آزمایشهای خونی برای شناسایی افسردگی کمک کند. از آنجا که دسترسی به خون بسیار آسانتر از بافت مغز است، این ژنها میتوانند به عنوان نشانگرهای زیستی برای تشخیص وجود یا شدت افسردگی مورد استفاده قرار گیرند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این نتایج هنوز نیازمند تأیید در آزمایشهای زیستی و بالینی هستند.
ارتباط افسردگی با بیماریهای جسمی
در بخش دیگری از مطالعه، دانشمندان فعالیت ژنتیکی هفت ناحیه مختلف مغز مرتبط با تنظیم خلقوخو را نیز بررسی کردند. آنها دریافتند هفت ژن خاص هم در سلولهای ایمنی و هم در این نواحی مغزی دچار تغییر شدهاند.
بررسی بیشتر نشان داد این ژنها با بیماریها و مشکلات دیگری نیز ارتباط دارند؛ از جمله اختلال دوقطبی، روانپریشی، اضطراب، فشار خون بالا، بیماریهای شریانی، پسوریازیس (صدفک)، مشکلات گوارشی، اختلال نعوظ و حتی برخی عوارض مرتبط با کووید-۱۹.
این نتایج توضیح میدهد که چرا افسردگی اغلب با مشکلات جسمی و بیماریهای التهابی همراه است و تنها به علائم روانی محدود نمیشود.
محدودیتهای پژوهش درباره افسردگی و سلولهای ایمنی
با وجود اهمیت یافتهها، پژوهشگران هشدار میدهند که این مطالعه بر پایه دادههای موجود انجام شده و یک آزمایش مستقیم زیستی محسوب نمیشود.
همچنین به دلیل اینکه دادهها در یک بازه زمانی مشخص جمعآوری شدهاند، هنوز مشخص نیست که آیا تغییرات ژنتیکی عامل بروز افسردگی هستند یا خود بیماری موجب این تغییرات میشود. برای پاسخ به این پرسش، مطالعات طولی و آزمایشهای آزمایشگاهی بیشتری مورد نیاز است.
جمعبندی
یافتههای جدید درباره افسردگی و سلولهای ایمنی نشان میدهد این بیماری فراتر از یک اختلال صرفاً مغزی است و میتواند در سطح مولکولی بر سیستم ایمنی و سایر اندامهای بدن اثر بگذارد. شناسایی ژنهای مشترک میان مغز و سلولهای ایمنی نهتنها درک دانشمندان از افسردگی را عمیقتر میکند، بلکه میتواند راه را برای توسعه آزمایشهای تشخیصی جدید و حتی درمانهایی با هدف کاهش التهاب و بهبود علائم افسردگی هموار سازد.
