آزمون هوش و عملکرد شغلی
برای سالها، آزمونهای هوش یکی از معتبرترین ابزارها برای پیشبینی عملکرد شغلی و انتخاب کارکنان مناسب محسوب میشدند. تصور رایج این بود که افرادی که توانایی شناختی بالاتری دارند، معمولاً در محیط کار نیز عملکرد بهتری از خود نشان میدهند. بااینحال، پژوهشی جدید نشان میدهد ارتباط میان آزمون هوش و عملکرد شغلی در محیطهای کاری امروزی ضعیفتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد.
پژوهشگران با بررسی دادههای بیش از ۱۰۹ هزار کارمند در ۲۱۲ نمونه مستقل دریافتند که توانایی شناختی عمومی، اگرچه همچنان با عملکرد شغلی ارتباط دارد، بهتنهایی نمیتواند معیار قدرتمندی برای پیشبینی موفقیت افراد در محیط کار باشد. این یافتهها اهمیت توجه به مجموعهای از مهارتها و ویژگیهای فردی را در فرایند استخدام برجسته میکنند.
آزمون هوش و عملکرد شغلی؛ چرا دیدگاههای گذشته تغییر کردهاند؟
توانایی شناختی عمومی به ظرفیت کلی فرد برای یادگیری، استدلال، پردازش اطلاعات و حل مسائل ناآشنا اشاره دارد. این توانایی مجموعهای از مهارتهای مرتبط، مانند درک کلامی، محاسبات ریاضی و استدلال فضایی را در بر میگیرد.
در روانشناسی صنعتی و سازمانی، آزمونهای سنجش این توانایی مدتها یکی از بهترین ابزارهای پیشبینی عملکرد کارکنان شناخته میشدند. یک مرور پژوهشی تأثیرگذار در سال ۱۹۹۸، همبستگی میان توانایی شناختی عمومی و عملکرد شغلی را حدود ۰٫۵۱ برآورد کرده بود؛ عددی که در پژوهشهای مربوط به رفتار انسان، نشاندهنده رابطهای نسبتاً قوی است.
اما این برآوردها عمدتاً بر مطالعات قدیمی، بهویژه پژوهشهای انجامشده پیش از دهه ۱۹۸۰، تکیه داشتند. از آن زمان تاکنون، ماهیت مشاغل تغییر کرده است و بسیاری از محیطهای کاری بیش از گذشته به ارتباطات، همکاری گروهی و سازگاری با شرایط مختلف نیاز دارند.
علاوه بر این، برخی پژوهشگران معتقدند روشهای آماری مورد استفاده در مطالعات قدیمی، قدرت پیشبینی آزمونهای هوش را بیش از اندازه برآورد کرده بودند. بنابراین، بررسی دوباره این رابطه با استفاده از دادههای جدید اهمیت زیادی پیدا کرده است.
پژوهش جدید درباره آزمون هوش و عملکرد شغلی چه میگوید؟
پژوهش جدید به سرپرستی سارون دمکه، دانشجوی دکتری روانشناسی صنعتی و سازمانی در دانشگاه مینهسوتا، با هدف ارائه برآوردی دقیقتر از ارتباط میان توانایی شناختی عمومی و عملکرد شغلی انجام شد.
پژوهشگران دادههای سه فراتحلیل اخیر را که مطالعات سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ را بررسی کرده بودند، با یکدیگر ترکیب کردند. آنها نمونههای تکراری را حذف کردند تا یک مطالعه چند بار در محاسبات نهایی لحاظ نشود. همچنین، پژوهشهایی را که عملکرد آموزشی، ارزیابی خود افراد یا ارزیابی همکاران و زیردستان را بررسی کرده بودند، کنار گذاشتند.
در نهایت، مجموعه دادههای نهایی شامل ۲۱۲ نمونه مستقل و ۱۰۹ هزار و ۳۹۶ کارمند بود.
نتایج نشان داد همبستگی مشاهدهشده میان توانایی شناختی عمومی و عملکرد شغلی در دادههای جدید، پیش از اعمال اصلاحات آماری، حدود ۰٫۱۴ است. پس از اصلاح محدودیت دامنه نمرات و خطاهای اندازهگیری، این مقدار در روشهای مختلف بین ۰٫۱۸ تا ۰٫۲۲ قرار گرفت.
پژوهشگران عدد ۰٫۲۰ را بهعنوان برآورد کلی مناسب برای محیطهای کاری امروزی پیشنهاد کردند؛ مقداری کمتر از نصف برآورد تاریخی ۰٫۵۱.
بااینحال، این نتیجه به معنای بیاهمیت شدن هوش در محیط کار نیست. منظور آن است که ارتباط میان توانایی شناختی و عملکرد کلی شغلی، در مجموع، ضعیفتر از برآوردهای پیشین است.
آزمون هوش و عملکرد شغلی؛ آیا آزمون هوش برای مشاغل پیچیده کاربرد بیشتری دارد؟
یکی از پرسشهای مهم پژوهش این بود که آیا آزمونهای هوش در مشاغلی که به توانایی ذهنی بیشتری نیاز دارند، عملکرد کارکنان را بهتر پیشبینی میکنند یا خیر.
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران ویژگیهای ۱۳۷ نمونه مربوط به مشاغل مختلف را ارزیابی کردند. پیچیدگی مشاغل در سه بُعد بررسی شد: پردازش اطلاعات، تعامل با دیگران و کار با تجهیزات یا انجام فعالیتهای فنی و عملی.
نتایج برخلاف انتظار اولیه نشان داد پیچیدگی شناختی بهتنهایی ارتباط مشخصی با قدرت پیشبینی آزمونهای هوش ندارد. همچنین، میزان تعامل با دیگران تأثیر معناداری بر این رابطه نشان نداد.
در مقابل، پیچیدگی مرتبط با تجهیزات و فعالیتهای فنی با قدرت پیشبینی بیشتر آزمونهای شناختی همراه بود. این ارتباط زمانی برجستهتر به نظر میرسید که شغل هم به پردازش اطلاعات و حل مسئله نیاز داشت و هم شامل فعالیتهای عملی و فنی بود.
برای مثال، عیبیابی تجهیزات پیچیده یا کنترل دستگاههای پیشرفته مستلزم ترکیبی از دانش فنی، تحلیل اطلاعات و تصمیمگیری است. در چنین موقعیتهایی، توانایی شناختی میتواند نقش مهمتری در عملکرد فرد داشته باشد.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این نتایج به بررسیهای بیشتری نیاز دارند و نمیتوان آنها را بدون احتیاط به تمام مشاغل تعمیم داد.
آزمون هوش و عملکرد شغلی؛ چرا قدرت پیشبینی آزمون هوش کاهش یافته است؟
پژوهشگران دو توضیح احتمالی برای کاهش ارتباط میان آزمون هوش و عملکرد شغلی مطرح میکنند؛ هرچند مطالعه جدید مستقیماً این فرضیهها را آزمایش نکرده است.
نخست، ماهیت کار تغییر کرده است. بسیاری از مشاغل امروزی، بهویژه در بخش خدمات و دانش، علاوه بر توانایی حل مسئله، به همکاری، ارتباط مؤثر و سازگاری با شرایط مختلف نیاز دارند. اگر ارزیابی مدیران از عملکرد کارکنان این مهارتها را نیز در نظر بگیرد، توانایی شناختی تنها بخشی از عملکرد کلی را توضیح خواهد داد.
دوم، ممکن است تفاوت توانایی شناختی میان متقاضیان یک شغل کمتر از گذشته شده باشد. افزایش الزامات تحصیلی و دسترسی بهتر به اطلاعات شغلی میتواند باعث شود افرادی که برای یک موقعیت مشخص درخواست میدهند، از نظر تواناییهای شناختی شباهت بیشتری داشته باشند. در چنین شرایطی، آزمون هوش قدرت کمتری برای تمایز میان عملکردهای مختلف خواهد داشت.
بااینحال، این دو توضیح هنوز به بررسیهای مستقیم و دقیقتر نیاز دارند.
آزمون هوش و عملکرد شغلی؛ آیا آزمون هوش همچنان برای استخدام مفید است؟
با وجود کاهش قدرت پیشبینی، آزمونهای هوش همچنان اطلاعات مفیدی درباره تواناییهای شناختی متقاضیان ارائه میکنند. این آزمونها همچنین در پیشبینی موفقیت افراد در آموزشهای رسمی شغلی و یادگیری مهارتهای فنی عملکرد بهتری نشان دادهاند؛ همبستگی گزارششده برای عملکرد در آموزش شغلی بین ۰٫۳۵ تا ۰٫۴۹ بوده است.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند کارفرمایان بهجای تکیه بر یک آزمون، از مجموعهای از ابزارهای ارزیابی استفاده کنند. مصاحبههای ساختاریافته و آزمونهای عملی مرتبط با وظایف شغلی میتوانند در کنار سنجش توانایی شناختی، تصویر کاملتری از تناسب فرد با موقعیت شغلی ارائه دهند.
عملکرد شغلی حاصل مجموعهای از عوامل است؛ از دانش و مهارتهای تخصصی گرفته تا عادتهای کاری، ویژگیهای شخصیتی و توانایی همکاری با دیگران. بنابراین، هیچ آزمونی بهتنهایی نمیتواند تمام این عوامل را اندازهگیری کند.
جمعبندی
پژوهش جدید نشان میدهد رابطه میان آزمون هوش و عملکرد شغلی در محیطهای کاری امروزی ضعیفتر از برآوردهای تاریخی است. بررسی دادههای بیش از ۱۰۹ هزار کارمند، همبستگی متوسط حدود ۰٫۲۰ را نشان داد؛ نتیجهای که بر ضرورت بازنگری در شیوههای سنتی ارزیابی متقاضیان استخدام تأکید میکند.
بااینحال، هوش همچنان یکی از عوامل مؤثر بر عملکرد شغلی است. پیام اصلی پژوهش این نیست که توانایی شناختی اهمیت خود را از دست داده، بلکه این است که موفقیت در محیط کار به مجموعهای از مهارتها و ویژگیها وابسته است. استفاده از روشهای ارزیابی متنوعتر میتواند به کارفرمایان کمک کند تصمیمهای دقیقتری بگیرند و تواناییهای واقعی افراد را بهتر بشناسند.
