خنده انسان و شامپانزه؛ میراثی مشترک از میلیونها سال پیش
خنده انسان و شامپانزه و دیگر کَپیهای بزرگ، برخلاف تصور رایج، تنها یک رفتار مشابه نیست، بلکه ریشهای بسیار کهن در تاریخ تکامل دارد. پژوهشی جدید نشان میدهد انسانها و خویشاوندان نزدیکشان از زمان جدا شدن از نیای مشترک، یعنی حدود ۱۵ میلیون سال پیش، همچنان با الگوهای صوتی بسیار مشابهی میخندند.
این پژوهش که نتایج آن در نشریه Communications Biology منتشر شده است، نشان میدهد ریتم و فاصله زمانی میان خندههای انسان و کَپیهای بزرگ شباهت چشمگیری دارد؛ موضوعی که میتواند یکی از شواهد مهم برای درک تکامل رفتارهای اجتماعی و ارتباطی در انسان باشد.
خنده انسان و شامپانزه؛ پژوهش چگونه انجام شد؟
محققان در این مطالعه، بار دیگر به سراغ مجموعهای از ضبطهای صوتی قدیمی رفتند که طی آن، ۱۳ کَپی بزرگ در اسارت شامل گوریلها، اورانگوتانها، شامپانزهها و بونوبوها هنگام قلقلک دادن ثبت شده بودند.
سپس این صداها با خندههای چهار کودک خردسال که هنگام بازی و قلقلک در خانه ضبط شده بود، مقایسه شد.
نتیجه این مقایسه نشان داد که خنده انسان و کَپیهای بزرگ از نظر ریتم و فاصله منظم میان خندهها الگوی مشترکی دارند؛ ویژگیای که احتمالاً از نیای مشترک آنها به ارث رسیده است.
دانشمندان دربارهی خنده انسان و شامپانزه چه میگویند؟
«کیارا دِ گرگوریو»، نخستیشناس دانشگاه واریک انگلستان و نویسنده اصلی پژوهش، میگوید:
«از یک جهت، ما بسیار شبیه سایر کَپیهای بزرگ هستیم، زیرا حدود ۱۵ میلیون سال است که به شیوهای مشابه میخندیم.»
به گفته او، انسانها اگرچه همان الگوی بنیادی خنده را حفظ کردهاند، اما در طول تکامل توانستهاند آن را پیچیدهتر کنند.
خنده انسان و شامپانزه؛ چرا خنده انسان متفاوتتر شده است؟
پژوهشگران توضیح میدهند که خنده در انسان امروزی بسیار سریعتر و پیچیدهتر از سایر کَپیهای بزرگ شده است.
برای مثال، انسان بسته به موقعیت اجتماعی، انواع مختلفی از خنده را به کار میبرد؛ از لبخند و خندهای کوتاه و مؤدبانه در جمع همکاران گرفته تا خندهای بلند و از ته دل در کنار دوستان نزدیک.
به همین دلیل، پژوهشگران معتقدند انسان در استفاده از خنده به بالاترین سطح پیچیدگی رسیده است.
همه حیوانات به یک شکل نمیخندند
خنده فقط به انسان محدود نیست و بسیاری از جانوران نیز هنگام بازی یا تعاملات اجتماعی صداهایی شبیه خنده تولید میکنند.
با این حال، الگوی این صداها همیشه مشابه انسان نیست. برای نمونه، پژوهشگران اشاره میکنند که موشها هنگام قلقلک دادن، صداهای فراصوتی تولید میکنند که با الگوی خنده انسان تفاوت زیادی دارد.
به همین دلیل، شباهت نزدیک میان انسان و کَپیهای بزرگ اهمیت ویژهای در مطالعات تکاملی دارد.
این یافته دربارهی خنده انسان و شامپانزه چه اهمیتی دارد؟
«بریتنی فلورکیویچ»، پژوهشگر ارتباطات جانوری در کالج لیون که در این مطالعه نقشی نداشته، میگوید نتایج این تحقیق منطقی به نظر میرسد و ضرورت انجام مطالعات بیشتر را نشان میدهد.
او معتقد است اگر صدای خنده یا رفتارهای بازیگوشانه جانورانی مانند سگها، اسبها و گربهها نیز به همین شیوه بررسی شود، دانشمندان خواهند توانست تصویر کاملتری از روند تکامل خنده به دست آورند.
به گفته او، چنین پژوهشهایی کمک میکند هم ویژگیهای منحصربهفرد انسان و هم شباهتهای ما با سایر جانوران بهتر شناخته شود.
خنده؛ سرنخی برای شناخت منشأ زبان
پژوهشگران تأکید میکنند بررسی منشأ خنده شاید در نگاه اول موضوعی ساده یا حتی سرگرمکننده به نظر برسد، اما در واقع یکی از ابزارهای مهم برای شناخت تکامل ارتباطات انسانی است.
از آنجا که صداها در طول میلیونها سال به شکل فسیل باقی نمیمانند، دانشمندان ناچارند با استفاده از شواهد موجود، مانند مقایسه الگوهای صوتی میان انسان و سایر جانوران، مسیر تکامل ارتباطات را بازسازی کنند.
به باور پژوهشگران، مطالعه خنده میتواند در کنار سایر شواهد، به درک بهتر این موضوع کمک کند که انسان چگونه توانسته است در نهایت به توانایی سخن گفتن دست یابد.
