آفانتازیا؛ ذهنهایی که تصاویر خیالی نمیسازند
آفانتازیا به شرایطی گفته میشود که فرد توانایی ایجاد تصاویر ذهنی ارادی را ندارد. بیشتر انسانها وقتی کتابی میخوانند یا به یک مکان فکر میکنند، میتوانند تصویری در ذهن خود ببینند؛ اما افراد دارای آفانتازیا ممکن است هیچ تصویر ذهنی ایجاد نکنند.
با این حال، پژوهش جدید نشان میدهد تفاوتهای ذهنی افراد فقط به تصویرسازی محدود نمیشود. برخی افراد ممکن است نتوانند چیزی را در ذهن ببینند، اما بتوانند صدا، بو، مزه یا حس لمس را تصور کنند؛ در حالی که دیگران ممکن است هیچکدام از این تجربههای ذهنی را نداشته باشند.
این مطالعه که در مجله Scientific Reports منتشر شده، به بررسی رابطه میان تجربههای ذهنی افراد دارای آفانتازیا در زمان بیداری و محتوای رویاهای آنها پرداخته است.
آیا افراد دارای آفانتازیا خوابهای متفاوتی میبینند؟
پژوهشگران برای بررسی این موضوع، ۸۴ فرد دارای آفانتازیا و ۱۲۱ فرد بدون این ویژگی را مورد مطالعه قرار دادند. شرکتکنندگان درباره تجربههای ذهنی روزمره و همچنین ویژگیهای رویاهای خود گزارش دادند.
نتایج نشان داد بسیاری از افراد دارای آفانتازیا، الگوهای مشابهی میان تجربههای ذهنی هنگام بیداری و خواب خود دارند؛ اما این ارتباط برای همه یکسان نیست.
برای مثال، یکی از پژوهشگران این مطالعه که خود دارای آفانتازیا است، میتواند در خواب تصاویر واضحی ببیند، اما هنگام بیداری قادر به تصور کردن تصاویر ذهنی نیست. در مقابل، پژوهشگر دیگر نه در بیداری و نه در خواب تجربههای تصویری یا صوتی ندارد، اما میتواند احساساتی مانند لمس و حرکت را در رویاهای خود تجربه کند.
این تفاوتها نشان میدهد آفانتازیا یک تجربه واحد و یکسان برای همه افراد نیست، بلکه میتواند شکلهای مختلفی داشته باشد.
مغز افراد دارای آفانتازیا چگونه کار میکند؟
یکی از پرسشهای مهم دانشمندان این است که چرا برخی افراد دارای این اختلال در خواب میتوانند تصاویر ببینند، اما هنگام بیداری قادر به تصویرسازی نیستند.
یک احتمال این است که مغز این افراد توانایی ساخت تجربههای ذهنی را دارد، اما فرآیندی که باعث آگاهی از این تصاویر میشود در زمان بیداری فعال نیست.
اما پژوهش جدید احتمال دیگری را نیز مطرح میکند: شاید در برخی افراد دارای این اختلال، مغز اساساً توانایی تولید بعضی انواع تجربههای ذهنی را ندارد؛ چه در خواب و چه در بیداری.
محققان تأکید میکنند برای مشخص شدن دلیل اصلی این تفاوتها، تحقیقات بیشتری درباره ساختار، عملکرد و ارتباطات مغزی مورد نیاز است.
همه افراد بو و لمس را در خواب تجربه نمیکنند
این مطالعه فقط به افراد دارای این اختلال محدود نبود و تجربههای افراد دیگر را نیز بررسی کرد. نتایج نشان داد حتی افرادی که توانایی تصویرسازی معمولی دارند، رویاهای کاملاً مشابهی تجربه نمیکنند.
حدود ۳۷ درصد از افراد بدون این اختلال گزارش کردند که هرگز حس بویایی را در خواب تجربه نمیکنند و ۳۳ درصد نیز گفتند در رویاهای خود احساس لمس ندارند.
همچنین بسیاری از افراد درباره جزئیات رویاهای خود مطمئن نبودند. این موضوع نشان میدهد تجربه خواب انسانها بسیار متنوعتر از چیزی است که معمولاً تصور میشود.
برای نمونه، افرادی که در رویاهای خود بیشتر بوها را تجربه میکنند، احتمال بیشتری دارد که هنگام بیداری نیز بتوانند بوهایی مانند رایحه غذا را در ذهن خود تصور کنند.
چرا شناخت آفانتازیا اهمیت دارد؟
شناخت آفانتازیا میتواند به دانشمندان کمک کند بهتر بفهمند مغز چگونه تجربههای آگاهانه مانند دیدن، شنیدن یا حس کردن را ایجاد میکند؛ موضوعی که همچنان یکی از رازهای بزرگ علوم اعصاب محسوب میشود.
این موضوع همچنین کاربردهای عملی دارد. بسیاری از روشهای روانشناختی از تصویرسازی ذهنی برای کمک به درمان مشکلات مختلف استفاده میکنند، اما هنوز مشخص نیست این روشها تا چه اندازه برای افراد دارای این اختلال مؤثر هستند.
در حوزه آموزش نیز این مسئله اهمیت دارد. بسیاری از معلمان از دانشآموزان میخواهند هنگام یادگیری، تصاویر ذهنی بسازند؛ اما ممکن است بخشی از کودکان چنین تواناییای نداشته باشند.
پژوهشگران امیدوارند مطالعات آینده بتوانند توضیح دهند چرا برخی افراد میتوانند پیش از پختن غذا، بوی آن را در ذهن خود تصور کنند، اما برخی دیگر چنین تجربهای ندارند.
منبع
بیشتر بخوانید…
انتقال حافظه در کرمها؛ آیا خاطرات واقعاً قابل انتقال یا حتی قابل خوردن هستند؟
